Danh họa Tô Ngọc Vân

Số phận bức 'Thiếu nữ bên hoa huệ'

"Thiếu nữ bên hoa huệ" là một trong những tranh bị sao chép, làm giả nhiều nhất của danh họa Tô Ngọc Vân.

Trong số những họa phẩm thiếu nữ và hoa, Thiếu nữ bên hoa huệ được xem là kinh điển. Tranh khắc họa hình ảnh cô gái mặc áo dài trắng ngồi nghiêng người về phía bình. Tay trái cô đặt lên tóc, tay phải vờn nhẹ cánh hoa, gương mặt hiện lên chút buồn, mơ màng. Họa sĩ sử dụng bút pháp tả thực phương Tây và chất liệu phương Đông vào trong tác phẩm. Dáng hình thiếu nữ tạo thành hình vòng cung như ôm lấy bông huệ. Ông ưu ái gam màu trắng, xanh, vàng, hồng... với nhiều sắc độ, tạo sự hài hòa, tinh tế.

Hoa huệ tây hay còn gọi là loa kèn, biểu tượng của sự trinh trắng và đức hạnh. Tác phẩm còn thể hiện đời sống tinh thần, thú chơi của người Hà Nội vào khoảng cuối tháng 3, đầu tháng 4 hàng năm.

Bản phục chế kỹ thuật số tranh Thiếu Nữ Bên Hoa Huệ

Với một tình yêu lớn, một sự kính trọng họa sĩ Tô Ngọc Vân các họa sĩ của chúng tôi đã tiến hành phục chế lại 1 bản kỹ thuật số cho riêng mình. một kiệt tác hội hoa đã bị mất của Việt Nam. Trong quá trình phục chế chúng tôi có tìm rất nhiều nguồn ảnh từ các nước có lưu trữ nhiều về văn hóa Việt như Pháp, Nga, Nhật Bản và quyết định chọn 1 tác phẩm được cho là giống với bản gốc nhất.

Hiện tại khi tìm kiếm tranh của Tô Ngọc Vân trên google hình ảnh cho rất ít hình ảnh có kích thước lớn, tối đa chi 600px chiều ngang và bị vỡ, nhòe hình. Để phục vụ cho nhu cầu nghiên cứu của học sinh, sinh viên và người yêu hội họa chúng tôi đã phục chế để cho ra hình ảnh khá sắc nét với chiều ngang 2500px. Mật độ điểm ảnh 300px/inch. In đẹp trên chất liệu Canvas kích thước khoảng 50x66cm.

Bức tranh được cho là đã được bán ra nước ngoài vào năm 1983 bởi một nhà sưu tập tranh Việt Nam. Đây là điều đáng tiếc bởi theo các chuyên gia bức tranh có bố cục hoàn hảo, một kiệt tác của thế hệ vàng họa sĩ của Việt Nam. Các bức hình hiện nay trên mạng đều là tranh chép lại tác phẩm gốc.

Bức hình chúng tôi chọn để phục chế dựa trên nghiên cứu màu sắc, bút pháp từ các tác phẩm còn lại của ông tại bảo tàng Mỹ Thuật Việt Nam

Kính mời những người yêu nghệ thuật chiêm ngưỡng 1 lần nữa tác phẩm của ông.

Chúng tôi sẵn sàng cung cấp file gốc phục chế lớn nhất cho những yêu nghệ thuật nước nhà, yêu mến họa sĩ Tô Ngọc Vân.


Nguồn: Tranh-dep.com. - 21 August 2019 06:55

Tỉ lệ vàng và đường xoắn ốc trong hội họa

“Hãy đo tất cả những gì có thể đo được và thậm chí cả những cái không thể đo được”

Galilêô Galilê

Trước hết mời các bạn thưởng ngoạn bức tranh sơn dầu nổi tiếng “Thiếu nữ bên hoa huệ” của họa sĩ Tô Ngọc Vân- vẽ năm 1943.

Trong trắng, thơ ngây nhưng đằm nỗi ưu tư

VNTN – Có thể nói hội họa Tô Ngọc Vân (1906 – 1954) là một trong những “viên gạch” đầu tiên tạo dựng nền móng vững chắc cho hội họa Việt Nam. Những tác phẩm đáng chú ý của ông từ thập niên 1930 như: Buổi trưa (1936), Thiếu nữ ngắm tranh (1938), Thiếu nữ bên hoa sen (1943), Hai thiếu nữ và em bé (1944); Bác Hồ làm việc tại Bắc bộ Phủ (1946), Hai chiến sĩ (1949), Con trâu quả thực (1954), Đốt đuốc đi học (1954). Trong đó bức sơn dầu Thiếu nữ bên hoa huệ (1943) được xem là tác phẩm nổi tiếng nhất và gây được tiếng vang trong nước và quốc tế.


Các tác phẩm của Tô Ngọc Vân luôn luôn mang đến cho người xem rất nhiều cảm xúc mạnh mẽ; kết hợp thực sự nhuần nhuyễn những tri thức hội họa phương Tây với cốt cách Á Đông và Việt Nam. Phụ nữ là đề tài muôn thưở trong Văn học – Nghệ thuật. Với hoạ sĩ, đó không chỉ là vẻ đẹp của hình sắc mà còn là cái đẹp trong quan niệm.
Bức tranh Thiếu nữ bên hoa huệ mô tả chân dung một thiếu nữ mặc áo dài trắng đang nghiêng đầu một cách đầy duyên dáng, khơi gợi về phía bình hoa huệ trắng (hay còn gọi là hoa huệ tây, có nơi gọi là hoa loa kèn. Loài hoa này đối với các tín đồ Cơ đốc giáo là biểu tượng của sự trinh trắng, đức hạnh). Hình dáng cô gái kết hợp với những chi tiết và màu sắc xung quanh tạo thành một hình khối giản dị, toát lên nét buồn man mác của thiếu nữ mơ mộng và đài các.
Sự dụng bút tả thực phương Tây với cảm quan phương Đông, bức tranh không chỉ cho người xem thấy được vẻ đẹp của hình và sắc của người thiếu nữ mà còn cho thấy lối bố cục xoắn ốc khéo léo, lạ mắt. Đường cong khơi gợi cơ thể cô gái như ôm lấy những bông hoa trắng, trông tĩnh mà động. Dường như hướng đường cong dẫn mắt người xem cảm nhận tâm trạng nét mặt ưu tư, tơ lòng vấn vương của cô gái thị thành; khuôn mặt, bàn tay được hoạ sĩ diễn tả bằng những khối được giản lược đặt trong không gian chan hòa ánh sáng.
Tranh có 3 màu chủ đạo là vàng – nâu, sắc xanh chỉ là điểm xuyết. Sự sắp xếp các mảng màu theo những đường lượn đã tạo nhịp điệu cho bức tranh. Điểm nhấn gò má ửng hồng thật đắt khi đặt cạnh mảng màu xanh của lá và xanh phảng phất ở tà áo dài, kết hợp với những mảng màu trắng dầy ở những bông hoa huệ tinh khiết tạo nên tổng thể hài hòa. Dáng mềm mại của cô gái được tôn thêm bằng tư thế bàn tay đặt hờ lên mái tóc. Cánh tay phải co tự nhiên, bàn tay hơi khum, ngón tay đỡ lấy cánh hoa nâng niu, gượng nhẹ. Tác phẩm như thầm kể với người xem về một cô gái trong trắng, thơ ngây, nhưng cũng trải qua bao ưu tư của cuộc đời.
Bên cạnh những giá trị nghệ thuật, “Thiếu nữ bên hoa huệ” còn thể hiện cho một thú chơi tao nhã của người Hà Nội, thú chơi hoa loa kèn trắng, loài hoa thường nở rộ vào tháng tư hằng năm.
Được biết khi gia đình đi kháng chiến, bức tranh được để lại trong nhà ở ngõ Trại Khách, phố Khâm Thiên, nay là ngõ Thổ Quan. Sau này nó đã trở thành sở hữu của nhà sưu tập nổi tiếng Đức Minh. Từ thập niên 80 tại Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam có trưng bày phiên bản Thiếu nữ bên hoa huệ do họa sĩ Nguyễn Văn Thiện chép lại. Sau năm 1990, phiên bản này mới được gỡ bỏ bởi Bảo tàng chỉ treo tranh bản chính. Thời điểm đó bản gốc Thiếu nữ bên hoa huệ đã được bán qua tay nhiều thương gia nước ngoài. Năm 2017, đã có thông tin tranh gốc Thiếu nữ bên hoa huệ đã trở về Việt Nam. Kiệt tác nay đang thuộc quyền sở hữu của nhà sưu tập Bùi Quốc Trí, con trai nhà sưu tập Đức Minh.
Thông tin chỉ bó hẹp ở một số nhà sưu tập tranh ở thành phố Hồ Chí Minh. Họa sĩ Lê Anh Vân, nguyên Hiệu trưởng trường Đại học Mỹ thuật Việt Nam cho biết: “Tôi chưa từng nghe đến sự việc như vậy. Nhưng trình độ làm tranh giả ở Việt Nam giờ tinh vi lắm, nếu Thiếu nữ bên hoa huệ đã trở về thật thì khâu thẩm định phải rất thận trọng để đừng “nhìn gà hóa cuốc”.



Gia Bảy
Nguồn: Trang thông tin điện tử của Báo Văn nghệ Thái Nguyên - 14 Tháng Mười Một, 2018

Tô Ngọc Vân (1906 – 1954) quê ở làng Xuân Cầu, xã Nghĩa Trụ, Huyện Văn Giang, tỉnh hưng Yên. Ông sinh ra tại Hà Nội ngày 15 tháng 12 năm 1906. Theo học khóa sơn dầu 1926-1931 của trường Cao đẳng Mỹ thuật Đông Dương, họa sĩ Tô Ngọc Vân được coi là một trong những nghệ sĩ xuất sắc của hội họa Việt Nam trước 1945 với câu so sánh "Nhất Trí, nhì Vân, tam Lân, tứ Cẩn". Ông bắt đầu có nhiều tác phẩm đáng chú ý từ thập niên 1930, trong đó “Thiếu nữ bên hoa huệ” (sơn dầu -1943) hiện đang được lưu giữ tại Bảo Tàng mĩ thuật Hà Nội (? AM). Đây là một bức tranh mô tả chân dung một thiếu nữ mặc áo dài trắng bên cạnh lọ hoa huệ trắng. Tác phẩm này được coi là bức tranh tiêu biểu nhất trong sự nghiệp sáng tác của họa sĩ Tô Ngọc Vân cũng như là một trong những đại diện tiêu biểu nhất cho mỹ thuật Việt Nam đầu thế kỷ 20.

Phụ nữ luôn là nguồn cảm hứng bất tận của các hoạ sĩ. Với người nghệ sĩ, đó không chỉ là vẻ đẹp của hình sắc mà còn là cái đẹp trong quan niệm. Đó là hình ảnh bất biến nhưng không bất định mà uyển chuyển, biến tấu kỳ diệu trong từng cây cọ, lúc mờ khi tỏ trong vô vàn sắc điệu.

Trong bức tranh “Thiếu Nữ bên hoa huệ”, qua bút pháp tả thực ấn tượng phương Tây với cảm quan phương Đông của Tô Ngọc Vân, người thiếu nữ mặc áo dài trắng đang nghiêng đầu một cách tự nhiên về phía lọ hoa huệ trắng, hiện ra trong dáng vẻ trữ tình, trong sáng, gợi điều gì đó vừa thanh cao, bình lặng. Tô Ngọc Vân không những cho ta thấy được vẻ đẹp của hình và sắc của người thiếu nữ bên hoa huệ mà còn cho chúng ta thấy sự xắp xếp bố cục có chủ ý của mình. Trên bức tranh ta hãy vạch một đường cong tự nhiên theo cơ thể cô gái và qua các điểm: Một ở nhuỵ bông hoa bên phải, một ở đài nụ cong xuống, một ở đầu ngón tay phải và điểm cuối cùng ở trung tâm bố cục có ý nghĩa nhất của bức tranh: nhuỵ bông hoa ở giữa. Đó là Đường xoắn ốc vàng. Chính bố cục Xoắn ốc vàng tạo nên hiệu quả thẩm mỹ của tác phẩm. Tính xoắn ốc của đường cong cho ta cảm nhận tâm trạng ưu tư, day dứt của cô gái; tỉ lệ vàng quy định độ mở của đường xoắn ốc đã cho ta cảm giác hài hoà của bức tranh – mặc dù tư thế của thiếu nữ này có thể nói là đặc biệt. dáng người tạo thành hình vòng cung như ôm lấy những bông hoa trắng, trông tĩnh mà động. Thiếu nữ với trang phục, khuôn mặt, bàn tay được diễn tả bằng những khối được giản lược, trong không gian chan hòa ánh sáng. Tuy theo kỹ thuật tạo hình và chất liệu phương Tây nhưng bức tranh vẫn mang sắc thái Việt Nam qua việc đơn giản hóa khối và màu sắc trong sử lý tác phẩm.

Với bố cục chặt chẽ, hoàn hảo, cách sử dụng màu điêu luyện, "Thiếu nữ bên hoa huệ" đã thể hiện được cái mềm mại gợi cảm ở đường cong trên đùi thiếu nữ và nhất là cách dùng dao gạt bớt lớp sơn phía trên để lộ ra lớp sơn hồng bên dưới tạo nên sắc ửng hồng trên má thiếu nữ.

Bố cục tranh được quy về hình chữ nhật, hình dáng cô gái cùng những chi tiết và màu sắc xung quanh tạo thành một hình khối giản dị, toát lên một nét buồn vương vấn, nhẹ nhàng. Tô Ngọc Vân đã rất thành công cho người xem thấy được vẻ đẹp đầy đặn, mặn mà, đằm thắm của thiếu nữ.

Tranh có 3 màu chủ đạo là vàng, xanh, trắng. Sự xăp xếp các mảng màu trắng, xanh, vàng theo những đường lượn phong phú đã tạo nhịp điệu cho bức tranh. sự cân đối giữa các mảng màu vàng, hồng trên má, bàn tay với những mảng màu xanh của lá hoa, xanh của bình và xanh phản phất ở tà áo dài kết hợp với những mảng màu trắng trên trang phục, ở những bông hoa huệ tinh khiết đã tạo nên sự hài hòa về màu sắc.

Trong màu trắng phớt xanh, phớt hồng, một cô gái hơi nghiêng, đầu ngả trên cánh tay đang ngắm hoa. Dáng mềm mại của cô gái đựoc tôn thêm bằng tư thế đặc biệt của hai tay: Cánh tay trái ṿung qua đầu, đặt hờ lên mái tóc; Cánh tay phải co tự hiên, bàn tay hơi khum, ngón tay đỡ lấy cánh hoa nâng niu, gượng nhẹ. Gương mặt cô gái như phảng phất một nỗi buồn man mác. Màu xanh ở các sắc độ cùng với trắng ngả xanh gây cho người xem cảm giác hơi buồn, lạnh. Những bông huệ to, nổi bật bởi màu trắng tinh khiết như mang theo hương thơm thoang thoảng, cùng cái thanh tao, huyền diệu của loài hoa này. Toàn bộ bức tranh như thầm kể với người xem về một cô gái trong trắng, thơ ngây, nhưng cũng đầy ưu tư.

“Thiếu nữ Bên Hoa Huệ” là một kiệt tác nghệ thuật của Tô Ngọc Vân, cũng như là một trong số đại diện tiêu biểu nhất của mĩ thuật việt nam đầu thế kỉ 20. có thể nói những tác phẩm hội họa của Tô ngọc vân để lại là những “viên gạch” đầu tiên tạo dựng nền móng vững chắc cho hh của dân tộc việt nam chúng ta phát triển sau này. Tác phẩm “Thiếu nữ bên hoa huệ” là 1 chứng minh cụ thể nhất cho điều đó.



FB Art Ly - 15 Tháng 4, 2016.

Thiếu Nữ Bên Hoa Huệ - Tô Ngọc Vân

Phân tích giá trị nghệ thuật của tác phẩm mỹ thuật tiêu biểu Thiếu nữ bên hoa huệ (sơn dầu-1943)

Thiếu nữ bên hoa huệ là một bức tranh miêu tả dáng một thiếu nữ Hà thành nghiêng nghiêng thật tự nhiên, uyển chuyển, tay vờn nhẹ cành huệ trắng tinh khiết. Những hòa sắc và đường nét, hình khối giản dị của bức tranh toát lên một nét buồn vương vấn, nhẹ nhàng, không duyên cớ. Khi mà mọi người biết đến bức tranh, “Thiếu nữ bên hoa huệ” (1943), một kiệt tác của danh hoạ Tô Ngọc Vân, giá trị thẩm mỹ đã như một liều thuốc hữu hiệu gỡ bỏ một số định kiến xã hội lúc đương thời.Trong những năm 1920 xã hội Việt Nam có nhiều chuyển biến sâu sắc ở thành thị cuộc sống tư sản hoá đã thắng lợi và ổn định, đời sống về mặt tinh thần cũng được đòi hỏi với nhu cầu tiếp cận với nền văn minh phương tây đặc biệt là Pháp đã ảnh hưởng sâu sắc đến đời sống tinh thần của cư dân này điều đó ảnh hưởng nhiều đến những giá trị truyền thống của người Việt Nam.

Kiệt tác "Thiếu nữ bên hoa huệ" đã trở về Việt Nam?

ANTD.VN - Sau những tháng ngày “bặt vô âm tín”, thời gian vừa qua, có thông tin cho rằng, kiệt tác hội họa”Thiếu nữ bên hoa huệ” đã trở về Việt Nam.
Năm 2005, đoàn nghiên cứu của Ban Mỹ thuật Hiện đại-Viện Mỹ thuật Việt Nam đã được tiếp cận tác phẩm được cho là bản gốc bức tranh “Thiếu nữ bên hoa huệ”. Màu thời gian và trình độ điêu luyện của người vẽ đã làm các nhà nghiên cứu có cảm giác tốt về bức tranh.

70 năm ra đời kiệt tác "Thiếu nữ bên hoa huệ": Trẻ mãi một nàng tố nữ

Theo ghi nhận của các chuyên gia thì ở kiệt tác "Thiếu nữ bên hoa huệ", với bố cục chặt chẽ, hoàn hảo, Tô Ngọc Vân đã tạo cho thị giác người xem chuyển dịch theo một vòng khép kín, khiến gương mặt thiếu nữ ghé vào bông hoa trở thành điểm nhấn nổi bật, thành trung tâm của bức tranh. Kết hợp với cách sử dụng màu điêu luyện, đặc biệt là màu trắng, Tô Ngọc Vân đã dựng lên một hình ảnh thiếu nữ mơ mộng và đài các...

Số phận “hồng nhan đa truân” của bức họa nổi tiếng nhất Việt Nam –
‘Thiếu nữ bên hoa huệ’

Họa sĩ Tô Ngọc Vân được đánh giá là một trong những người sử dụng chất liệu sơn dầu đầu tiên ở Việt Nam. Ông còn được xem là một trong những họa sĩ lớn của hội họa Việt Nam, nằm trong “bộ tứ” nhất Trí, nhì Vân, tam Lân, tứ Cẩn (Nguyễn Gia Trí, Tô Ngọc Vân, Nguyễn Tường Lân, Trần Văn Cẩn). Ngay từ những năm học trong trường Mỹ thuật, ông đã sớm nghiên cứu kỹ lưỡng kỹ thuật sử dụng chất liệu sơn dầu. Ông đã viết những dòng tự sự .. ‘tôi đã mơ xây dựng một nền hội họa Việt Nam có tính chất dân tộc’. Và “thiếu nữ bên hoa huệ” của ông đã làm được điều ấy.



Tô Ngọc Vân là một cậu bé con nhà nghèo, quá tuổi mới được đến trường học chữ. Đang học trung học năm thứ 3, ông bỏ học để đi theo con đường nghệ thuật. Năm 1926, ông thi đỗ vào trường Cao đẳng Mỹ thuật Đông Dương, thuộc thế hệ đầu tiên của trường, tốt nghiệp khóa 2 năm 1931.

Họa sĩ Tô Ngọc Vân học cùng thời với Họa sĩ Trần Văn Cẩn 1926-1931. Họa sĩ còn được coi là một trong những nghệ sĩ xuất sắc của hội họa Việt Nam trước 1945.

Sau khi ra trường, Tô Ngọc Vân đã có tác phẩm xuất sắc, được giải thưởng cao ở Pháp. Ông thường đi vẽ nhiều nơi như Phnôm Pênh, Băng Cốc, Huế… Ông cũng là một người viết về mỹ thuật, phê bình nghệ thuật trên báo chí. Ông cũng từng hợp tác với một số báo nổi tiếng thời xưa.

Từ 1935 đến 1939 ông dạy học ở trường trung học Phnom Penh, sau đó ông về dạy ở Cao đẳng Mỹ thuật Đông Dương tới 1945. Thời gian đó ông vừa giảng dạy vừa sáng tác. Sau cách mạng Tháng Tám, Tô Ngọc Vân tham gia kháng chiến chống Pháp. Năm 1950 ông phụ trách Trường Mỹ thuật Việt Bắc. Thời gian này ông đã vẽ rất nhiều ký họa.



Bức Tranh thiếu nữ bên hoa huệ được coi là tác phẩm gắn liền với tên tuổi của họa sĩ Tô Ngọc Vân cũng như là một trong những đại diện tiêu biểu nhất của nền Mỹ Thuật Việt Nam thế kỷ 20. Đây cũng là một trong những tác phẩm tiêu biểu của kho tàng mỹ thuật Việt Nam. Tranh miêu tả về thiếu nữ mặc áo dài trắng nghiêng mình về phía bình huệ tây trắng (hoa loa kèn). Hình dáng cô gái cùng gam màu trong tranh toát ra tâm sự điểm chút cô đơn, buồn vương nhẹ nhàng. Bên cạnh giá trị nghệ thuật, cái hồn của tác phẩm cũng thể hiện ra phong thái tao nhã của người Hà Nội thời điểm đó.

Thông qua kỹ thuật, ông đã cố gắng lột tả được vẻ đẹp của dịu dàng duyên dáng người phụ nữ Việt Nam vào thời điểm đó, mà tiêu biểu là bức họa chân dung thiếu nữ bên hoa huệ.

Người mẫu của bức tranh là cô Sáu, cháu gái của họa sĩ, Cô còn là người mẫu cho nhiều tác phẩm khác trong đó có bức Thiếu Nữ Bên Hoa sen. Bên cạnh Tô Ngọc Vân, cô Sáu còn là người mẫu tranh cho nhiều họa sĩ nổi tiếng đương thời như Tần Văn Cẩn, Nguyễn Gia Trí, Lương Xuân Nhị.

Thiếu nữ bên hoa huệ Sau này được bán cho nhà sưu tập tranh nổi tiếng Đức Minh (tên thật là Bùi Đình Thản). Sau khi ông Đức Minh qua đời, tác phẩm này được các con của ông bán cho một người sưu tầm tên là Hà Thúc Cần với giá 15.000 USD và ông Cần đã bán tác phẩm nổi tiếng này ra nước ngoài.

“Thiếu nữ bên hoa huệ” quả là có số phận của một “hồng nhan đa truân”. Theo GS-TS Tô Ngọc Thanh, trưởng nam của họa sĩ Tô Ngọc Vân kể lại rằng “Khi gia đình đi kháng chiến, bức tranh được để lại trong nhà chúng tôi ở ngõ Trại Khách, phố Khâm Thiên, nay là ngõ Thổ Quan. Đến khi hòa bình trở về Hà Nội thì nó đã trở thành sở hữu của nhà sưu tập nổi tiếng Đức Minh. Ông Đức Minh nói là ông mua lại bức tranh từ một người khác”.

Bốn năm sau ngày tác giả bức vẽ hy sinh, Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam đã mượn “Thiếu nữ bên hoa huệ” từ bộ sưu tập của nhà sưu tập Đức Minh để đưa đi tham gia “Triển lãm mỹ thuật tại một số quốc gia Châu Âu”. Ngay lập tức, họa sĩ Tô Ngọc Vân được báo chí của những nước này ca ngợi như một hiện tượng của hội họa Việt Nam.

Họa sĩ Tô Ngọc Thành, con trai thứ của họa sĩ cho biết: Sau này khi nhận được tin về việc bức tranh nổi tiếng của bố mình sẽ được bán đấu giá, lo sợ bức tranh bị đưa ra nước ngoài, ông đã báo cho các cấp quản lý có liên quan biết, nhưng không thấy ai hồi âm (có lẽ Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam không dám mua vì theo qui định lúc đó, giá cao nhất dành cho một bức tranh chỉ là 2.000 USD). Thế là kiệt tác nghệ thuật này – trước là vào tay nhà sưu tập Hà Thúc Cần (ông Cần mua lại từ gia đình ông Đức Minh với giá 15.000 USD), sau là bị ông Cần dùng kế đưa trót lọt ra nước ngoài và bán lại bức tranh cho một khách ngoại quốc, bất chấp việc Nhà nước có qui định nghiêm cấm việc này…

Cũng theo ông Thành, trong cuốn “100 năm mỹ thuật đương đại Việt Nam” do gallery Đông Sơn của ông Hà Thúc Cần ấn hành tại Singapore có in ảnh bức “Thiếu nữ bên hoa huệ”. Đây là bức sao chụp từ bản gốc. Còn thì tuyệt đại đa số các bức “Thiếu nữ bên hoa huệ” mà người Việt Nam ta được… chiêm ngưỡng, thưởng thức từ mấy chục năm nay (cả bức in trên logo triển lãm nhân 100 năm sinh Tô Ngọc Vân) cũng chỉ là… tranh chép, trong đó có những phiên bản không đồng nhất.

Hội chứng “Thiếu nữ bên hoa huệ” giả còn khiến cho họa sĩ Tô Ngọc Thành ái ngại khi có lần, một nhà sưu tập tranh ở Hà Nội nhờ ông tới thẩm định hộ bức tranh “Thiếu nữ bên họa huệ” mà ông ta mua được ở nước ngoài với giá 200.000 USD xem thật giả tới đâu, họa sĩ Thành đã từ chối bởi ông sợ phải thêm một lần đối mặt với tranh giả, và điều quan trọng hơn: Ông sợ làm cho mọi hy vọng của nhà sưu tập tranh nói trên đổ sụp khi nói ra sự thật phũ phàng.

Tô Ngọc Vân cũng là một trong số rất ít hoạ sĩ Việt Nam đã sớm vẽ tem ngay từ thời Pháp thuộc (Postes Indochine). Mẫu tem Apsara được ông thiết kế từ nguồn tư liệu của những chuyến đi vẽ, sáng tác ở khu đền Angkor Wat, Angkor Thom của Campuchia. Hình tượng chính của con tem là tiên nữ Apsara, một trong hàng ngàn tượng vũ nữ điêu khắc nổi trên những vách đền đài của nền văn hoá cổ Khmer. Tem Apsara của hoạ sĩ Tô Ngọc Vân là mẫu tem thứ 23 của Bưu điện Đông Dương kể từ khi Pháp phát hành tem thư ở Việt Nam. Và cũng là tem duy nhất ông góp vào nền nghệ thuật tem thư ở Việt Nam.

Họa sĩ Tô Ngọc Vân mất ngày 17 tháng 6 năm 1954 tại Km 41, Ba Khe, bên kia Đèo Lũng Lô, do bom của máy bay Pháp, gần sát chiến trường Điện Biên Phủ. Phần mộ của ông hiện an táng tại Nghĩa trang Mai Dịch.




Nguồn: Đại Kỷ Nguyên Việt Nam “DKN.TV” - 12:33, 28/05/2018

PHÂN TÍCH TÁC PHẨM
THIẾU NỮ BÊN HOA HUỆ - TÔ NGỌC VÂN

Tô Ngọc Vân (sinh ngày 15 tháng 12 1908, mất ngày 17 tháng 6 năm 1954). Năm 1926, ông thi đỗ vào trường Cao đẳng Mỹ thuật Đông Dương, thuộc thế hệ đầu tiên của trường, tốt nghiệp khóa 2 năm 1931. Ông đi vẽ nhiều nơi ở Phnom Penh, Bangcok, Huế... Từ 1935 đến 1939 ông dạy học ở trường trung học Phnom Penh, sau đó ông về dạy ở Cao đẳng Mỹ thuật Đông Dương tới 1945. Sau cách mạng Tháng Tám, ông tham gia kháng chiến chống Pháp. Năm 1950 ông phụ trách Trường Mỹ thuật Việt Bắc. Tô Ngọc Vân được đánh giá là người có công đầu tiên trong việc sử dụng và hoàn thiện chất liệu sơn dầu ở Việt Nam. Ông còn được xem là một trong những họa sĩ lớn của hội họa Việt Nam, nằm trong “bộ tứ” nhất Trí, nhì Vân, tam Lân, tứ Cẩn (Nguyễn Gia Trí, Tô Ngọc Vân, Nguyễn Tường Lân, Trần Văn Cẩn).

Thời kỳ đầu, tranh của ông hay mô tả vẻ đẹp duyên dáng của người phụ nữ thị thành, những bức tranh nổi tiếng thời đó là: Thiếu nữ bên hoa huệ (1943), Hai thiếu nữ và em bé (1944), Thiếu nữ với hoa sen (1944)… Sau cách mạng tháng Tám 1945, Tô Ngọc Vân bắt đầu một giai đoạn mới trong sự nghiệp sáng tác của mình với các tác phẩm như: Hồ Chủ tịch làm việc tại Bắc Bộ phủ (1946), Nghỉ đêm bên đồi (1948), Con trâu quả thực (ký hoạ màu nước - 1954), Hai chiến sĩ (1949) Nghỉ chân bên đồi (1948) và hàng trăm ký họa kháng chiến khác...

Cuộc đời hoạt động nghệ thuật của Tô Ngọc Vân khẳng định ông là một tài năng lớn, tên tuổi ông là niềm tự hào của nền mỹ thuật Việt Nam. Những cống hiến của ông về nghệ thuật sơn dầu mang giá trị to lớn có sức sống lâu bền trong nền mỹ thuật hiện đại của dân tộc.

“Thiếu nữ bên hoa Huệ” là một tác phẩm sơn dầu do họa sĩ Tô Ngọc Vân sáng tác năm 1943. Tác phẩm này được coi là bức tranh tiêu biểu nhất trong sự nghiệp sáng tác của họa sĩ Tô Ngọc Vân cũng như là một trong những đại diện tiêu biểu nhất cho mỹ thuật Việt Nam đầu thế kỷ 20.


Phụ nữ luôn là đề tài cảm hứng bất tận của các hoạ sĩ. Với người nghệ sĩ, đó không chỉ là vẻ đẹp của hình thể, màu sắc mà còn là cái đẹp trong quan niệm. Vẫn đề tài đó, nhưng với một tinh thần tươi tắn và có tính hiện thực hơn, Tô Ngọc Vân vẽ bức “Thiếu nữ bên hoa huệ” biểu hiện mối quan hệ của 02 đối tượng: thiếu nữ - hoa huệ - Thiếu nữ tân thời duyên dáng; hình thể, động thái biểu hiện sức sống tươi trẻ của tuổi đôi mươi - Hoa huệ trắng (còn được gọi là Huệ tây, Hoa Loa kèn hay Bách hợp), loại hoa được coi là biểu tượng của sự thuần khiết, trinh nguyên... Bức tranh không gợi lên một chân dung nhân vật cụ thể, nó như một biểu tượng về sự trong sáng, trữ tình, gợi điều gì đó thanh cao, bình lặng của người thiếu nữ Hà Thành.

Với bút pháp tả thực lãng mạn phương Tây cùng cảm quan phương Đông, nét đẹp của người phụ nữ Việt Nam với tà áo dài cách tân trong tranh của Tô Ngọc Vân đã như một liều thuốc hữu hiệu gỡ bỏ một số định kiến xã hội lúc đương thời. Tác phẩm mô tả chân dung của một người thiếu nữ mặc áo dài trắng đang nghiêng đầu một cách tự nhiên về phía bình hoa huệ tây trắng. Hình dáng cô gái cùng những chi tiết và màu sắc xung quanh tạo thành một hình khối đơn giản, nhẹ nhàng.

Bố cục tinh tế, tỷ lệ hợp lý, với sự chuyển động hình thể, hình tượng thiếu nữ nằm trọn trong đường xoắn ốc của tỷ lệ vàng, dáng người tạo thành hình vòng cung như ôm lấy những bông hoa trắng, trông tĩnh mà động. Bố cục theo đường xoắn ốc vàng tạo nên hiệu quả thẩm mỹ của tác phẩm, tỉ lệ vàng quy định độ mở của đường xoắn ốc đã cho người xem cảm giác hài hòa thuận mắt.


Trọng tâm đặt vào khuôn mặt gần với điểm nhấn mạnh thị giác phía trên, bên phải và chuyển xuống bàn tay đang nâng niu cánh hoa trong khu vực trung tâm, nối kết với điểm nhấn thị giác phía dưới, bên trái. Trong hòa sắc xanh nhuốm lạnh, cô gái hơi nghiêng, đầu ngả trên cánh tay ngắm hoa, bàn tay trái vén nghiêng mái tóc, để lộ dưới vành tai e ấp là vùng cổ trắng hồng. Cánh tay phải co tự nhiên, bàn tay dài, nâng niu cánh hoa một cách dịu dàng. Mỗi cánh tay nhịp nhàng vẽ lên một vòng bán nguyệt đa nghĩa : hai bàn tay như đối ứng âm dương, tay dưới vừa đủ chạm đóa hoa huệ trắng với đài hoa căng tròn, nằm ở trung tâm bức tranh, ngang tầm bộ ngực. Những bông huệ to nổi bật bởi màu trắng tinh khiết như mang theo hương sắc, cùng cái thanh tao, huyền diệu của loài hoa này.

Với bố cục chặt chẽ, hoàn hảo, Tô Ngọc Vân đã tạo cho thị giác người xem sự chuyển động theo một vòng khép kín, khiến gương mặt thiếu nữ ghé vào bông hoa trở thành điểm nhấn nổi bật - trung tâm của bức tranh. Kết hợp với cách sử dụng màu điêu luyện, Tô Ngọc Vân đã dựng lên một hình ảnh thiếu nữ mơ mộng và đài các nhưng cũng đầy ưu tư trước cuộc sống.


Ánh sáng đến từ bên trái, tỏa khắp mặt tranh, từ chiếc áo dài, đến khuôn mặt, đôi tay và các bông hoa, cho thấy một sức sống tươi trẻ và trong sáng của người thiếu nữ. Đường vòng cung sáng rực bên trái, trải dài trên y phục và khuôn mặt cô gái, ôm lấy những bông hoa trắng bên phía phải tạo sự đối trọng cần thiết và sự thăng bằng cho thị giác người xem.

Màu xanh là chủ đạo với nhiều sắc độ cùng với màu trắng, màu hồng ngả xanh, gây cho người xem cảm giác trầm và tĩnh lặng. Sự xắp xếp cân đối các mảng màu trắng, xanh, vàng, hồng.. theo những đường lượn phong phú trên nhân vật và những đóa hoa đã tạo nhịp điệu cho bố cục bức tranh. Sự cân đối giữa các mảng màu xanh, xanh lục trên không gian, lá, bình hoa, lan tỏa ở tà áo dài... cho thấy sự chuyển động tinh tế và sự hài hòa của màu sắc bức tranh.


Toàn bộ bức tranh là góc nhìn cận cảnh, xuất phát từ một chủ thể đang ở kề sát thị giác người xem. Có lẽ bức tranh không giống bất cứ một họa phẩm nào khác, không chú ý nhiều đến phối cảnh hay chiều sâu không gian. Hình thể của con người và sự vật trong tranh gần như trải kín trên mặt tranh, cộng thêm với chủ ý « cắt hình » cận cảnh, tạo nên hiệu ứng làm tập trung nhãn giới vào đối tượng. Người xem bỗng chốc có cảm giác cô thiếu nữ như được khuếch đại, chiếm hết cả không gian và bước ra ngoài mặt tranh.

Với sự hoàn thiện kỹ thuật vẽ tranh sơn dầu của Tô Ngọc Vân, bức tranh diễn đạt được vẻ đẹp nền nã, duyên dáng, thanh lịch của người phụ nữ Hà thành thời tiền chiến. Tác phẩm “Thiếu nữ bên hoa huệ” được xem là tác phẩm nổi tiếng nhất và gây được nhiều tiếng vang nhất của ông, cả trong nước lẫn quốc tế.

Những tác phẩm hội họa của Tô ngọc vân nói chung, được xem như những viên gạch đầu tiên tạo dựng nền móng vững chắc cho nền mỹ thuật của dân tộc việt nam, định hình một phong cách sơn dầu đậm bản sắc dân tộc và thời đại.

Nguồn: Đại học Huế - Trường Đại học Nghệ thuật - PDF

Thiếu nữ bên hoa huệ

Tác giả Tô Ngọc Vân
Thời gian 1943
Chất liệu Tranh sơn dầu

Thiếu nữ bên hoa huệ là một tác phẩm tranh sơn dầu do họa sĩ Tô Ngọc Vân sáng tác năm 1943. Bức tranh mô tả chân dung một thiếu nữ mặc áo dài trắng bên cạnh lọ hoa huệ trắng. Tác phẩm này được coi là bức tranh tiêu biểu nhất trong sự nghiệp sáng tác của họa sĩ Tô Ngọc Vân cũng như là một trong những đại diện tiêu biểu nhất cho mỹ thuật Việt Nam đầu thế kỷ 20.

Mô tả

Thiếu nữ bên hoa huệ mô tả chân dung của một người thiếu nữ mặc áo dài trắng đang nghiêng đầu một cách tự nhiên về phía lọ hoa huệ tây trắng. Hình dáng cô gái cùng những chi tiết và màu sắc xung quanh tạo thành một hình khối giản dị, toát lên một nét buồn vương vấn, nhẹ nhàng.[1] Hoa huệ cắm trong lọ bên cạnh cô gái không phải là loại hoa huệ bông nhỏ thường dùng trong các ngày rằm mà là hoa huệ tây hay tên phổ biến là hoa loa kèn.[2]

Lịch sử

Theo học khóa sơn dầu 1926-1931 của trường Cao đẳng Mỹ thuật Đông Dương, họa sĩ Tô Ngọc Vân được coi là một trong những nghệ sĩ xuất sắc của hội họa Việt Nam trước 1945 với câu so sánh "Nhất Trí, nhì Vân, tam Lân, tứ Cẩn". Bắt đầu có nhiều tác phẩm đáng chú ý từ thập niên 1930, Tô Ngọc Vân sáng tác bức tranh nổi tiếng nhất của ông, Thiếu nữ bên hoa huệ, vào năm 1943.[3] Người mẫu của bức tranh là cô Sáu, một người mẫu tranh sáng giá thời bấy giờ ở Hà Nội. Cô còn là người mẫu cho nhiều tác phẩm khác của họa sĩ Tô Ngọc Vân trong đó có bức Thiếu nữ với hoa sen. Bên cạnh Tô Ngọc Vân, cô Sáu còn là người mẫu tranh cho nhiều họa sĩ nổi tiếng đương thời như Trần Văn Cẩn, Nguyễn Gia Trí, Lương Xuân Nhị. Sau này khi di cư vào miền Nam cô tiếp tục làm người mẫu cho họa sĩ Nguyễn Gia Trí.[4]

Sau khi quân đội Pháp quay lại chiếm Hà Nội, Thiếu nữ bên hoa huệ được bán cho nhà sưu tập tranh nổi tiếng Đức Minh (tên thật là Bùi Đình Thản). Sau khi ông Đức Minh qua đời, tác phẩm này được các con của ông bán cho một người sưu tầm tên là Hà Thúc Cần với giá 15.000 USD.[5] Theo lời họa sĩ Tô Ngọc Thành, con trai của họa sĩ Tô Ngọc Vân, thì sau khi mua được Thiếu nữ bên hoa huệ, ông Cần đã bán lại tác phẩm nổi tiếng ra nước ngoài, bấp chấp quy định cấm của Việt Nam.[6] Một phiên bản chép lại của bức tranh từng được trưng bày tại Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam nhưng từ sau năm 1990 phiên bản này đã được gỡ bỏ trong nỗ lực chỉ treo tranh bản chính của Bảo tàng.[7]

Đánh giá

Bức tranh Thiếu nữ bên hoa huệ được coi là tác phẩm nổi tiếng nhất của họa sĩ Tô Ngọc Vân cũng như là một trong những đại diện tiêu biểu nhất của hội họa Việt Nam đầu thế kỷ 20.[1][8]

Bên cạnh những giá trị nghệ thuật, Thiếu nữ bên hoa huệ còn thể hiện cho một thú chơi tao nhã của người Hà Nội, thú chơi hoa loa kèn trắng, loài hoa nở rộ vào cuối tháng 3, đầu tháng 4 hàng năm ở đây.[9]

Tham khảo

1. 1-“Hoa vào tranh”. Báo Tuổi trẻ. Ngày 7 tháng 2 năm 2008. Truy cập ngày 16 tháng 4 năm 2009.
2. 2-Cường Cao (ngày 7 tháng 4 năm 2009). “Hạ về cùng loa kèn Hà Nội”. Dantri.com.vn. Truy cập ngày 16 tháng 4 năm 2009.
3. 3-Diễm Huyền (ngày 13 tháng 12 năm 2006). “Hội họa Tô Ngọc Vân: Nửa thế kỉ vẫn tươi mới”. Vtc.vn. Truy cập ngày 16 tháng 4 năm 2009
4. 4-Nhã Thi (ngày 27 tháng 2 năm 2004). “Kỷ niệm 10 năm danh họa Trần Văn Cẩn qua đời (1910 – 1994)”. Vietnamnet.vn. Truy cập ngày 16 tháng 4 năm 2009.
   
5. 5-“Gallery - sự bảo trợ chắc chắn của họa sĩ?”. VnExpress. Ngày 28 tháng 7 năm 2004. Truy cập ngày 16 tháng 4 năm 2009.
6. 6-“Số phận bức tranh "Thiếu nữ bên hoa huệ" giờ ra sao?”. VnExpress. Ngày 2 tháng 4 năm 2002. Truy cập ngày 16 tháng 4 năm 2009.
7. 7-Mai Sen (ngày 16 tháng 4 năm 2009). “Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam trưng bày tranh, tượng giả?”. Vietnamnet.vn. Truy cập ngày 16 tháng 4 năm 2009.
   
8. 8-“Văn hoá Việt Nam”. Bộ Ngoại giao Việt Nam. Truy cập ngày 16 tháng 4 năm 2009.
9. 9-“Bỡ ngỡ hoa loa kèn tháng tư”. Báo Lao động. Ngày 11 tháng 4 năm 2009. Truy cập ngày 16 tháng 4 năm 2009.

Nguồn: Wikipedia tiếng Việt