Danh họa Tô Ngọc Vân

Bộ đội trong hang (Tranh chì than, 1951)

Nguồn: Bảo tàng Tô Ngọc Vân - 2022

Ký họa Nông dân tại vùng ATK (khoảng 1949 – 1950)

Nguồn: Bảo tàng Tô Ngọc Vân - 2022

Ký họa Một cuộc tập trận hoặc chiến đấu của Trung đội 18 (1949)

Tranh chì than trên giấy, kích thước 20x23.5cm.
Đây là cảnh bộ đội kháng chiến tập luyện đánh chiếm cao điểm. Họ từ dưới chân đồi tấn công lên đỉnh đồi nên đặt súng chĩa lên cao. Tô Ngọc Vân ký họa quang cảnh đồi sẽ được chiếm phía dưới và cảnh đội súng máy bắn lên cao, cùng một chiến sĩ đang bò vào gần lô cốt để đặt bộc phá.
Chiến dịch Biên giới tới gần và cho đến lúc này, bộ đội kháng chiến chưa thực sự đánh công kiên trận nào, nên họ cần luyện tập mọi tình huống.


Nguồn: Bảo tàng Tô Ngọc Vân - 2022

Ký họa Một chiến sĩ cầm súng có lưỡi lê (1949)

Tranh chì than trên giấy, kích thuớc 20x28cm.
Bức vẽ thể hiện người lính đang trong tư thế tập đâm lê - những hình ảnh mà họa sĩ tiếp xúc với Trung đoàn Thủ đô trước chiến dịch Biên giới thu đông năm 1950. Bức họa cho thấy nó được nghiên cứu sự chuyển động của cơ thể con người trong chiến đấu và trọng tâm khi hành động tập trung vào đâu.
Tô Ngọc Vân kí hiệu ông vẽ là “C” hay “G 103”, đôi khi ông viết là “ĐĐ” có thể là Đại đội, nhưng theo một vài nghiên cứu, đây là Tiểu đoàn 103 thuộc Trung đoàn Thủ đô, Đại đoàn 308.


Nguồn: Bảo tàng Tô Ngọc Vân - 2022

Thiếu nữ nông thôn (1929)

Tranh bút chì trên giấy, kích thước 21x27cm.
Bức ký họa này được họa sĩ dựa theo một cấu trúc tượng Phật vẽ ra, nhưng đây lại là một người thật. Cũng như phần lớn các họa sĩ Việt Nam khác, Tô Ngọc Vân tuy không theo lối tạo hình truyền thống, nhưng tham quan nghiên cứu chùa chiền cũng là phần quan tâm trong cái nhìn về văn hoá dân tộc. Hình ảnh những người phụ nữ lên chùa cũng gây cho ông những cảm xúc nhất định về sự thành kính và về số phận con người khi hướng đến tôn giáo.


Nguồn: Bảo tàng Tô Ngọc Vân - 2022

Cây chuối - Nghiên cứu cho bức tranh “Trời dịu” (1928)

Tranh bút chì trên giấy, kích thước 19x27cm.
Vào năm 1928, Tô Ngọc Vân vẫn là sinh viên trường Cao đẳng Mỹ thuật Đông Dương. Ông đang làm phác thảo cho bức tranh “Trời dịu” nào đó, hiện không còn được biết đến. Đây là một ký họa cho bức tranh đó, vẽ cảnh hàng cây cau và vườn chuối. Bức ký họa cho thấy khả năng nắm bắt hình của Tô Ngọc Vân khá tốt. Ông giản lược các chi tiết, tập trung diễn tả những tàu lá chuối và nhấn mạnh vào sự lao xao trước gió của chúng.


Nguồn: Bảo tàng Tô Ngọc Vân - 2022

Ký họa trâu cày (1929)

So với ký họa năm 1927, 1928, trình độ vẽ của Tô Ngọc Vân đã nâng lên hẳn một bậc. Bức ký họa đi cày này cho thấy họa sĩ đã khái quát hình thế, với hội họa đương thời, là rất hiện đại. Điều đó thể hiện ở khả năng diễn tả khối bằng nét, khả năng đơn giản hoá những gì phức tạp. Người ta thường nói, Tô Ngọc Vân trước năm 1945 chỉ vẽ thuần phụ nữ đẹp là không đúng, thực ra ông chú ý đến rất nhiều đối tượng, như một họa sĩ thông thường quan sát và ghi nhận tất cả những gì nhìn thấy.


Nguồn: Bảo tàng Tô Ngọc Vân - 2022

Ký họa bàn thờ (1930)

Tranh bút chì trên giấy, kích thước 20x27cm.
Trong các sáng tác trước năm 1945, nhiều họa sĩ chú ý đến các sinh họat tôn giáo, thờ cúng, lên chùa, lên đồng. Tô Ngọc Vân cũng vẽ những đề tài này lồng trong sinh họat của phụ nữ. Đây là kí họa về bàn thờ gia tiên của một gia đình, rất có thể là của chính gia đình ông. Trên treo hoành phi đề ba chữ Kính Ái Đường (Ngôi nhà của kính lễ và tương thân tương ái). Ban thờ điển hình cho tín ngưỡng gia tiên của một gia đình Việt Nam có hương án, bài vị, đồ tế tự.


Nguồn: Bảo tàng Tô Ngọc Vân - 2022

Phong cảnh nông thôn (1927)

Tranh bút chì trên giấy, kích thước 31x39cm.
Bức họa có vẻ đang được dựng thành một bố cục có ý đồ chuyển thành tác phẩm. Tô Ngọc Vân vẽ một con đường có hai hàng cây và vài người dân đi chợ. Cảnh vật này thường thấy ở Hà Nội, những con đường ngọai thành dẫn vào thành phố trong những năm đầu thế kỷ. Nó cho thấy ý thức khái quát của họa sĩ khi vẽ các chi tiết, ngay từ lúc sinh viên.


Nguồn: Bảo tàng Tô Ngọc Vân - 2022

Phác thảo dáng thiếu nữ uống trà

Tranh vẽ năm 1927. Bút sắt trên giấy. 17.5x21cm.
Bức ký họa này thuộc về giai đọan sớm của họa sĩ khi mới bước chân vào trường Mỹ thuật Đông Dương. Hình mẫu là cô gái cầm chén trà, họa sĩ có chữa lại tư thế đầu cô gái, khi ban đầu ông vẽ hơi cao. Bức ký họa cho thấy khả năng nhìn hình tương đối gần tự nhiên của Tô Ngọc Vân, lúc đó là điều không quá thông thường khi các nghệ sĩ còn quen với lối vẽ tượng trưng truyền thống.
Mặt sau bức tranh là hình vẽ một người đàn ông cởi trần đội nón. Hình vẽ này cũng đè lên một hình khác từ trước. Có vẻ như đây là một phác thảo bố cục tranh sinh hoạt không đạt, họa sĩ bỏ và xén nhỏ để tận dụng mặt giấy phía sau.


Nguồn: Bảo tàng Tô Ngọc Vân - 2022