Thứ Ba, 28 tháng 8, 2018

NN182 - "Sư Tuệ" - Truyện ngắn của Khái Hưng

Sư Tuệ

Truyện ngắn của Khái Hưng
Minh họa Ái Mỹ
Đăng trên báo Ngày Nay số 218 - 27/07/1940, Tr. 07..

Mời xem bản đánh máy (tiếng Anh)
Mời xem bản Photocopy (Để xem ảnh ở độ phóng đại lớn, xin nhấp chuột vào ảnh).



Nguồn: Ngày Nay số 182 - 07/10/1939, Tr. 08-09.


Mời xem bản đánh máy (tiếng Anh)



Ngày Nay số 182 - 07/10/1939, Tr. 08-09.

Monk Tue

Translation by James Banerian

KHAI HUNG
Tran Khanh Giu (pseudonym: Khai Hung or Nhi Linh) was born in 1896 in Co Am village, located in Hai Duong province (present-day Hai Phong), northern Vietnam. The son of a province official, Khai Hung went to the Albert Sarraut School where he received his baccalaureate degree in Western classics, at the same time remaining well-versed in Chinese studies. It was while working as a teacher of Vietnamese literature at the Thang Long High School in 1931 that he met Nguyen Tuong Tarn (Nhat Linh), an ambitious and dedicated writer who was to become his close friend. Over the next decade and a half, the two were to collaborate in many literary and political ventures. After founding the Tu-luc Van-doan literary group, they struggled to promote their ideas for reform and modernization through the Phong Hoa and Ngay Nay newspapers, encouraging the younger generation to cast off traditional ways and adopt Western attitudes. Through his own writing and cooperative works with Nhat Linh, Khai Hung was to become one of the most famous Vietnamese authors of the first half of the twentieth century.

In 1941 Khai Hung was arrested for anti-French activities with the Dai Viet Dan Chinh political party. Following World War II, he supported the Vietnamese Nationalist Party with his newspaperViet Nam, whichfirmly opposed the Communists. In 1947 while fleeing for safety to his wife's village, Khai Hung was captured by the Viet Minh and murdered at Cua Go, in Nam Dinh province.

A bold intellectual, Khai Hung often challenged the very roots of traditional Vietnamese society. His stories portray the strength of the human character and the need for his people to recognize individual rights and freedoms. Through his works, Khai Hung brings to life the Vietnam of his time- a time of momentous change, when the values and beliefs of an isolated peasant-oriented society clashed with the ideals and values of a Western colonial power.

Two stories by the author follow. The first is a modern version of a rather typical Vietnamese theme: faith and the Buddhist monk. This tale brings into play Khai Hung's educated look at religion and reveals how the author developed his literary style. The second story revolves around the conflict between generations, and between old and new ideas, as it poses questions of conscience and morality that affected the readers of its day.



° ° °


All at once Ham Pagoda had become famous. Not because it was situated on a wonderful site or at a famous landmark. It was, in fact, merely an ordinary newly-built temple in a remote village by the sea. There was nothing unique about it to make one stand up and take notice, whether for its architecture or aesthetic value
But Ham Pagoda was famous for its monk, Tue. This pious individual was a young man past thirty, athletic of build and handsome of face. Just glancing at him, one could tell that he did not belong to the class of ascetics, who ate only red rice and pickled vegetables all their lives. Broad and even shoulders, a hearty chest beneath his thin brown robe, plump cheeks, ruddy complexion, lips so red they looked made up, eyes clear and sharp - these were the marks of a life full and leisured, and even happy.
Yet this outward appearance did not dampen or diminish the monk's devout life. His fame spread far and wide, across all the provinces of the central region and even to the North. 1
Many travelers going to Hue would stop along the way to visit Ham Pagoda to meet the man who rumor had it was very enlightened. And returning North, they would be full of praise for the faithful monk, with regards to both his austere lifestyle and his book learning.
Austere was his life, and tourists who came to the temple found Monk Tue working in his garden, a small pleasant-looking garden that he himself had designed and his own hands cultivated after he had personally chosen the flowers to be planted. When the monk was first assigned to the Superior of Ham Pagoda, it had been only a vegetable garden, every year growing the same thing. It was the new monk who felt that before the door to Buddha one should not plant those things which are fertilized by unclean substances. For this reason, the monk turned it into a flower garden. As visitors passed the temple gate each day, they had to stop and gaze on the fringes of the fine green "fairy's hair" surrounding plots of ground shaped round, square, half-moon, five- or six-pointed star, within which grew uniformly flowers of "cinnamonrose," white rose, the "ten thousand years" and "one hundred days" trees, clumps of "tiger hide," "panther hide," "crimson flower" and bo trees. The flower garden was a thing new and strange to the village of Ham.... and a source of pride to Ham Pagoda. Whether in the cold or the hot season, every day one would meet the monk in his garden, digging the soil or watering the plants with a metal watering can that the monk himself had gone to buy in the city. And who was not moved to see him sitting in the hot broiling sun of the fifth and sixth lunar months, feet bare, upon his head a three-layer conical hat, or standing for hours in the chilling rain of the twelfth and first months digging the earth around the roots of his roses in full bloom?
As to the education of Monk Tue, well, that was a source of clamorous notoriety for Ham Pagoda The extent of that erudite learning no one could say! People only knew that beside the Buddhist scriptures in Chinese characters, the monk as well read numerous volumes of investigatory literature concerning the religion written in French and English. His library, you might say, was a jumble of Eastern and Western thought. On the shelves one would discover such names as Oldenberg and Davids standing right beside the famous Asian scholars of Buddhism. Uncounted numbers of visitors came to that library, in a well-lit thatch hut with glass windows on all four walls, to hold discussions with the monk at his wooden desk covered with books and periodicals weighted down by snail shells big and small and of all colors. But rarely did the monk speak about Buddhism, perhaps thinking people knew nothing about the subject and were not worthy of his discoursing on it. Despite that, the monk was always happy to respond to visitors both respectfully and modestly. His speech was smooth and coherent, almost as if he were preaching from a prepared set of notes. But if one should happen to drop in a line or find fault with some idea, the monk would fall quiet and listen and watch attentively, as if taking in precious words while he waited for his opposite to finish the thought. Never did he interrupt or smile in silent response to a mistaken opinion. He remained always serious- even when he smiled, revealing a set of white shining teeth, that smile, too, was grave and frank.
In general, the monk retained a composed appearance - not the arrogant composure of those who set themselves above others, but the natural composure of an unassuming soul.
And in addition to his virtues of austerity and erudition, a third shining mark of this holy man was his love of physical exercise. He was quite disciplined in the movement of body and limbs. That was surely the reason he was so hearty and handsome. Morning and evening you might see him taking a few turns on the brick road on his bicycle. In the beginning that bicycle had been the butt of violent ridicule from his neighbors. But after a while, people grew used to it. Besides, when the sweet name of the monk traveled in all directions, then every gesture, every movement - including his bicycle riding - became extolled and revered by the people. Then the bicycle was mentioned alongside the various strange things of the strange holy man, placed on the same level as the shelves of religious books in English and French.
Truly, the sobriquet "the bicycle monk" was more often spoken and easier to identify than "the Western monk" or "the modern monk." In some counties of the North and Central regions, if you said "the bicycle monk" everyone would know at once that you were talking about Monk Tue of Ham Pagoda.
Need I say that Monk Tue was a Western scholar? Naturally he did not set out to become a novice from the time his little boy's head was shaved, all but for a pronounced tuft of hair, as did the majority of religious aspirants. Monk Tue had only become familiar with the lofty and esoteric path within the past six years. But it was not true that as a result of this he did not grasp his religion as profoundly as his fellow monks. On the contrary, with his wide learning, his intelligence and especially his faith, Monk Tue could justifiably feel secure in saying that among the devout in Vietnam, hardly a soul had achieved his degree of religious practice. That faith was the most important and difficult aspiration of any monk, 100 or 1,000 times more difficult than attaining a profound learning. Without that belief, a person cannot comprehend religion. It was for this reason that Monk Tue did not wish to argue Buddhism with his curious visitors, no matter how well-versed they might be in the study of the religion. "People understand religion from the heart rather than from the brain,'' he used to say. And he would go on, "The greatest thoughts of Mankind emanated more from an ardent love of Mankind than from minds full of big learning."
Monk Tue was himself a mind full of learning, while perhaps not "big," nonetheless quite extensive. After achieving his baccalaureate in literature and being appointed clerk in one province in CentralVietnam, Khanh - the monk's lay name - continued to pursue his studies diligently and laboriously. Even as a child he knew a little Chinese. He still purchased Chinese books and greeted degree-holding visitors warmly to practice his skill. In only two or three years, because of his expeditious intelligence, he was able to grasp classical Chinese poetry. As for French and English books, he could read them forever without growing weary of them. He loved most books of inquiry and research in the areas of literature, sociology, philosophy and religion. Being unmarried, he could live frugally in order to save money for more books. That was his one interest or hobby in the past. But it made him rather tight with his money. He even dared refuse money to a sick friend out of fear it would have a dilatory effect on his book buying. And those books were his private lover that he would not let fall into the hands of another. He protected them by schemes quite clever and meticulous, such as not cutting the pages of new books and struggling to read in between the undivided sheets so that when a friend asked to borrow the book, he could reply that it was brand-new, and that he himself had not gotten a chance to look at it, so that the friend would go away trusting him since the pages were still folded together.
With a forceful hobby such as that, it was no wonder that Khanh was extreme in his faith in the religion he loved, especially when one considered that he truly enjoyed reading his books on philosophy and theology.
But the two periods of study and religious practice were not joined, as most people thought. Between them came another, middle period, one which prepared him for his life of religious practice. That was the time of love. Khanh loved, and loved madly, just as he had studied madly. But alas! He loved nearly to despair. For the woman Khanh loved was the wife of a good friend whom he did not want to deceive.
Did this woman share his sentiments? Khanh did not once dare ask himself. But to him, her words and gestures were so intimate, so loving, that he never for a moment doubted her heart. He felt the two need not confess their feelings for each other - warm glances, secret smiles, words pregnant with meaning were enough to express their passion.
This went on for some two years. Khanh lived in love and it seized his soul. No longer did he care for his study! His bookshelf remained closed and silent for months. He opened it only to allow others to borrow the books, for now he did not hold them or treasure them as he had before.


If this had gone on, Khanh could have lived forever peacefully in love, platonic and uncommitted. Yet one day in a fit of madness, Khanh bold the woman of his feelings. And to his great anguish, she, too, was in a similar plight; that is, for some time she had been deeply in love with her husband's friend just as he had been in love with her. If their love had simply been one of burning passion, they would have committed a sin. But their many feelings had had the time, over a year, to simmer well in the minds of two intelligent and thoughtful persons. For this reason, once they understood each other thoroughly, anew sensation rose fiercely in their souls. It was the heart of sacrifice. They would strive to forget each other.
And that was the reason that Khanh joined the monastic order. He wished to go far away from his lover, far into another world. That world, if not the one of the dead, could only be the world of those who shave their heads and follow the Buddha
In the beginning of his acceptance of the rule, Khanh already felt this third fondness of his life to be stronger than the two previous ones, for he saw that he loved the religion of Buddhism the way he loved books or a woman. But he had not yet learned that religion is more dogmatic than all the sources of human enjoyment. It does not allow you to apply this or that reason to define it for understanding. It forces you to obey it completely. So hard this proved for Khanh - a keen and clever man, whose mind had been transformed by the study of philosophy into a mind of ethics and science! Many times, following the pattern of the old monk, he sat in silent meditation seeking the truth and peace for his soul. But there was no way he could be at peace - he reflected more in the mind than in faith.
He understood at once that he still lacked belief. And he did not hold back as he disciplined himself to attain that faith. He recalled the meaning of a line from Pascal: "One must constantly have the movements of religion and in time one will believe." Day after day, he carefully, reverently and with all the sincerity he could muster, performed all his tasks at the temple, just like all the others: adhering to a strict diet, reading scriptures, praying to Buddha, making offerings around the table of vegetarian dishes, doing all the things that once he had felt were not appropriate to a great and high religion like Buddhism. He no longer wished to reason, but rather to close his eyes and follow in faith.
After two years, faith came naturally to him. He felt peace, tran-quility and coolness gradually seep into his soul.
Now he suddenly became a devout follower. For three years the elder monk assigned him to a place by himself. The elder hoped Monk Tue would convert the new wave, the wave of Western-educated folk whom he compared to a tree without roots. "A man without religion is like a tree without roots. And one day, his soul shall dry and wither like that tree." The elder hoped to save their souls, to take them to Nirvana, the place of escape. But that great task no one could accomplish without the aid of a monk who had a modern education and wide learning like Monk Tue. As for Khanh, he had a higher and more distant ideal. That was to reform Buddhism. With a band of young monks he dreamed he would enthusiastically raise the foundations of the mysterious religion that most of the ignorant monks had consists ently lowered and mixed up with the dribble of witchcraft. He believed that sooner or later he would succeed, or if not, after he achieved Nirvana his followers would continue the activities that he had initiated. His faith could not become any stronger, or any more secure. So firm and strong was it that he no longer feared reasoning and argument No ground or cause could ever shake his faith.
Now his faith was not a delusory one, but an enlightened one. Khanh's mind was always clear and orderly. He thought up a practice he could keep and follow until he achieved his goal. That program was divided into three parts. One part was to work with his hands and discipline the body. He did this because he believed that the greatest and deepest thoughts and truth itself must be extant in a healthy body and wholesome mind. The Buddha had discovered the truth only after having abandoned a religious practice that was too austere. The second part of his program was to study Buddhism in books old and new, Eastern and Western, to expand his learning, to love more the religion he had given his heart to. Thirdly, he would chant and pray so that his mind would be at peace and his soul completely abandoned the noisy and complicated earthly life.
Monk Tue put that program into effect from the moment he returned to Ham Pagoda and he vowed to follow it until he reached his goal.
But one night as he was chanting scriptures, Monk Tue looked up at the altar and suddenly his eyes became fixed on the face of the statue of the Jade Fairy. All at once a whole dim past appeared in the mind of the devout monk. In trepidation, he buried his head in his scriptures and raised his voice, while striking hard the wooden fish 2 to wipe out the images of the past. But the fresh and pleasant face, the keen eyes and deep red lips of the statue caused the monk to recall each feature as if it were drawn upon a page with big letters. The monk shut fast his eyes and recited from memory several pages of scripture, but the pretty face only became more pronounced. And finally, there flashed before him a name in Vietnamese, the name of the woman from long ago.
It was not a person from the realm of the dead returning to be with someone from the living. Rather, a person among the living appeared to one in the world of the dead, the world of religious practice!
The next day, Monk Tue meditated, prayed and contemplated, his thoughts upon the Buddha. But the devout man's mind was always on the woman, her gentle words and intimate manner.
The monk gave himself up to his flower garden, digging, turning the soil, pulling weeds without stop for one full day to exhaust his body so that his mind would no longer have the strength to think. But that night, he fell asleep and dreamed of the woman from the past
That woman became almost an obsession, appearing before him day and night like a phantom....
For an entire month he lived in that state, in that invisible prison.
Then one day, without a word, Monk Tue ran away from the temple.

Autumn 1939
Translated from the story SƯ TUỆ.



--------------------------------
1 The Vietnamese refer to three major regions in their country: North, Central and South.
2 wooden clapper in the shape of a fish struck with a gong during Buddhist prayers




Nguồn: Trang Mọt Sách - isach.info

https://www.vietmessenger.com/books/?title=monk%20tue


Sư Tuệ

Truyện ngắn của Khái Hưng
Minh họa Ái Mỹ
Đăng trên báo Ngày Nay số 218 - 27/07/1940, Tr. 07..

Mời xem bản đánh máy (tiếng Anh)
Mời xem bản Photocopy (Để xem ảnh ở độ phóng đại lớn, xin nhấp chuột vào ảnh).



Nguồn: Ngày Nay số 182 - 07/10/1939, Tr. 08-09.


Mời xem bản đánh máy (tiếng Anh)



Ngày Nay số 182 - 07/10/1939, Tr. 08-09.

Monk Tue

Translation by James Banerian

KHAI HUNG
Tran Khanh Giu (pseudonym: Khai Hung or Nhi Linh) was born in 1896 in Co Am village, located in Hai Duong province (present-day Hai Phong), northern Vietnam. The son of a province official, Khai Hung went to the Albert Sarraut School where he received his baccalaureate degree in Western classics, at the same time remaining well-versed in Chinese studies. It was while working as a teacher of Vietnamese literature at the Thang Long High School in 1931 that he met Nguyen Tuong Tarn (Nhat Linh), an ambitious and dedicated writer who was to become his close friend. Over the next decade and a half, the two were to collaborate in many literary and political ventures. After founding the Tu-luc Van-doan literary group, they struggled to promote their ideas for reform and modernization through the Phong Hoa and Ngay Nay newspapers, encouraging the younger generation to cast off traditional ways and adopt Western attitudes. Through his own writing and cooperative works with Nhat Linh, Khai Hung was to become one of the most famous Vietnamese authors of the first half of the twentieth century.

In 1941 Khai Hung was arrested for anti-French activities with the Dai Viet Dan Chinh political party. Following World War II, he supported the Vietnamese Nationalist Party with his newspaperViet Nam, whichfirmly opposed the Communists. In 1947 while fleeing for safety to his wife's village, Khai Hung was captured by the Viet Minh and murdered at Cua Go, in Nam Dinh province.

A bold intellectual, Khai Hung often challenged the very roots of traditional Vietnamese society. His stories portray the strength of the human character and the need for his people to recognize individual rights and freedoms. Through his works, Khai Hung brings to life the Vietnam of his time- a time of momentous change, when the values and beliefs of an isolated peasant-oriented society clashed with the ideals and values of a Western colonial power.

Two stories by the author follow. The first is a modern version of a rather typical Vietnamese theme: faith and the Buddhist monk. This tale brings into play Khai Hung's educated look at religion and reveals how the author developed his literary style. The second story revolves around the conflict between generations, and between old and new ideas, as it poses questions of conscience and morality that affected the readers of its day.



° ° °


All at once Ham Pagoda had become famous. Not because it was situated on a wonderful site or at a famous landmark. It was, in fact, merely an ordinary newly-built temple in a remote village by the sea. There was nothing unique about it to make one stand up and take notice, whether for its architecture or aesthetic value
But Ham Pagoda was famous for its monk, Tue. This pious individual was a young man past thirty, athletic of build and handsome of face. Just glancing at him, one could tell that he did not belong to the class of ascetics, who ate only red rice and pickled vegetables all their lives. Broad and even shoulders, a hearty chest beneath his thin brown robe, plump cheeks, ruddy complexion, lips so red they looked made up, eyes clear and sharp - these were the marks of a life full and leisured, and even happy.
Yet this outward appearance did not dampen or diminish the monk's devout life. His fame spread far and wide, across all the provinces of the central region and even to the North. 1
Many travelers going to Hue would stop along the way to visit Ham Pagoda to meet the man who rumor had it was very enlightened. And returning North, they would be full of praise for the faithful monk, with regards to both his austere lifestyle and his book learning.
Austere was his life, and tourists who came to the temple found Monk Tue working in his garden, a small pleasant-looking garden that he himself had designed and his own hands cultivated after he had personally chosen the flowers to be planted. When the monk was first assigned to the Superior of Ham Pagoda, it had been only a vegetable garden, every year growing the same thing. It was the new monk who felt that before the door to Buddha one should not plant those things which are fertilized by unclean substances. For this reason, the monk turned it into a flower garden. As visitors passed the temple gate each day, they had to stop and gaze on the fringes of the fine green "fairy's hair" surrounding plots of ground shaped round, square, half-moon, five- or six-pointed star, within which grew uniformly flowers of "cinnamonrose," white rose, the "ten thousand years" and "one hundred days" trees, clumps of "tiger hide," "panther hide," "crimson flower" and bo trees. The flower garden was a thing new and strange to the village of Ham.... and a source of pride to Ham Pagoda. Whether in the cold or the hot season, every day one would meet the monk in his garden, digging the soil or watering the plants with a metal watering can that the monk himself had gone to buy in the city. And who was not moved to see him sitting in the hot broiling sun of the fifth and sixth lunar months, feet bare, upon his head a three-layer conical hat, or standing for hours in the chilling rain of the twelfth and first months digging the earth around the roots of his roses in full bloom?
As to the education of Monk Tue, well, that was a source of clamorous notoriety for Ham Pagoda The extent of that erudite learning no one could say! People only knew that beside the Buddhist scriptures in Chinese characters, the monk as well read numerous volumes of investigatory literature concerning the religion written in French and English. His library, you might say, was a jumble of Eastern and Western thought. On the shelves one would discover such names as Oldenberg and Davids standing right beside the famous Asian scholars of Buddhism. Uncounted numbers of visitors came to that library, in a well-lit thatch hut with glass windows on all four walls, to hold discussions with the monk at his wooden desk covered with books and periodicals weighted down by snail shells big and small and of all colors. But rarely did the monk speak about Buddhism, perhaps thinking people knew nothing about the subject and were not worthy of his discoursing on it. Despite that, the monk was always happy to respond to visitors both respectfully and modestly. His speech was smooth and coherent, almost as if he were preaching from a prepared set of notes. But if one should happen to drop in a line or find fault with some idea, the monk would fall quiet and listen and watch attentively, as if taking in precious words while he waited for his opposite to finish the thought. Never did he interrupt or smile in silent response to a mistaken opinion. He remained always serious- even when he smiled, revealing a set of white shining teeth, that smile, too, was grave and frank.
In general, the monk retained a composed appearance - not the arrogant composure of those who set themselves above others, but the natural composure of an unassuming soul.
And in addition to his virtues of austerity and erudition, a third shining mark of this holy man was his love of physical exercise. He was quite disciplined in the movement of body and limbs. That was surely the reason he was so hearty and handsome. Morning and evening you might see him taking a few turns on the brick road on his bicycle. In the beginning that bicycle had been the butt of violent ridicule from his neighbors. But after a while, people grew used to it. Besides, when the sweet name of the monk traveled in all directions, then every gesture, every movement - including his bicycle riding - became extolled and revered by the people. Then the bicycle was mentioned alongside the various strange things of the strange holy man, placed on the same level as the shelves of religious books in English and French.
Truly, the sobriquet "the bicycle monk" was more often spoken and easier to identify than "the Western monk" or "the modern monk." In some counties of the North and Central regions, if you said "the bicycle monk" everyone would know at once that you were talking about Monk Tue of Ham Pagoda.
Need I say that Monk Tue was a Western scholar? Naturally he did not set out to become a novice from the time his little boy's head was shaved, all but for a pronounced tuft of hair, as did the majority of religious aspirants. Monk Tue had only become familiar with the lofty and esoteric path within the past six years. But it was not true that as a result of this he did not grasp his religion as profoundly as his fellow monks. On the contrary, with his wide learning, his intelligence and especially his faith, Monk Tue could justifiably feel secure in saying that among the devout in Vietnam, hardly a soul had achieved his degree of religious practice. That faith was the most important and difficult aspiration of any monk, 100 or 1,000 times more difficult than attaining a profound learning. Without that belief, a person cannot comprehend religion. It was for this reason that Monk Tue did not wish to argue Buddhism with his curious visitors, no matter how well-versed they might be in the study of the religion. "People understand religion from the heart rather than from the brain,'' he used to say. And he would go on, "The greatest thoughts of Mankind emanated more from an ardent love of Mankind than from minds full of big learning."
Monk Tue was himself a mind full of learning, while perhaps not "big," nonetheless quite extensive. After achieving his baccalaureate in literature and being appointed clerk in one province in CentralVietnam, Khanh - the monk's lay name - continued to pursue his studies diligently and laboriously. Even as a child he knew a little Chinese. He still purchased Chinese books and greeted degree-holding visitors warmly to practice his skill. In only two or three years, because of his expeditious intelligence, he was able to grasp classical Chinese poetry. As for French and English books, he could read them forever without growing weary of them. He loved most books of inquiry and research in the areas of literature, sociology, philosophy and religion. Being unmarried, he could live frugally in order to save money for more books. That was his one interest or hobby in the past. But it made him rather tight with his money. He even dared refuse money to a sick friend out of fear it would have a dilatory effect on his book buying. And those books were his private lover that he would not let fall into the hands of another. He protected them by schemes quite clever and meticulous, such as not cutting the pages of new books and struggling to read in between the undivided sheets so that when a friend asked to borrow the book, he could reply that it was brand-new, and that he himself had not gotten a chance to look at it, so that the friend would go away trusting him since the pages were still folded together.
With a forceful hobby such as that, it was no wonder that Khanh was extreme in his faith in the religion he loved, especially when one considered that he truly enjoyed reading his books on philosophy and theology.
But the two periods of study and religious practice were not joined, as most people thought. Between them came another, middle period, one which prepared him for his life of religious practice. That was the time of love. Khanh loved, and loved madly, just as he had studied madly. But alas! He loved nearly to despair. For the woman Khanh loved was the wife of a good friend whom he did not want to deceive.
Did this woman share his sentiments? Khanh did not once dare ask himself. But to him, her words and gestures were so intimate, so loving, that he never for a moment doubted her heart. He felt the two need not confess their feelings for each other - warm glances, secret smiles, words pregnant with meaning were enough to express their passion.
This went on for some two years. Khanh lived in love and it seized his soul. No longer did he care for his study! His bookshelf remained closed and silent for months. He opened it only to allow others to borrow the books, for now he did not hold them or treasure them as he had before.


If this had gone on, Khanh could have lived forever peacefully in love, platonic and uncommitted. Yet one day in a fit of madness, Khanh bold the woman of his feelings. And to his great anguish, she, too, was in a similar plight; that is, for some time she had been deeply in love with her husband's friend just as he had been in love with her. If their love had simply been one of burning passion, they would have committed a sin. But their many feelings had had the time, over a year, to simmer well in the minds of two intelligent and thoughtful persons. For this reason, once they understood each other thoroughly, anew sensation rose fiercely in their souls. It was the heart of sacrifice. They would strive to forget each other.
And that was the reason that Khanh joined the monastic order. He wished to go far away from his lover, far into another world. That world, if not the one of the dead, could only be the world of those who shave their heads and follow the Buddha
In the beginning of his acceptance of the rule, Khanh already felt this third fondness of his life to be stronger than the two previous ones, for he saw that he loved the religion of Buddhism the way he loved books or a woman. But he had not yet learned that religion is more dogmatic than all the sources of human enjoyment. It does not allow you to apply this or that reason to define it for understanding. It forces you to obey it completely. So hard this proved for Khanh - a keen and clever man, whose mind had been transformed by the study of philosophy into a mind of ethics and science! Many times, following the pattern of the old monk, he sat in silent meditation seeking the truth and peace for his soul. But there was no way he could be at peace - he reflected more in the mind than in faith.
He understood at once that he still lacked belief. And he did not hold back as he disciplined himself to attain that faith. He recalled the meaning of a line from Pascal: "One must constantly have the movements of religion and in time one will believe." Day after day, he carefully, reverently and with all the sincerity he could muster, performed all his tasks at the temple, just like all the others: adhering to a strict diet, reading scriptures, praying to Buddha, making offerings around the table of vegetarian dishes, doing all the things that once he had felt were not appropriate to a great and high religion like Buddhism. He no longer wished to reason, but rather to close his eyes and follow in faith.
After two years, faith came naturally to him. He felt peace, tran-quility and coolness gradually seep into his soul.
Now he suddenly became a devout follower. For three years the elder monk assigned him to a place by himself. The elder hoped Monk Tue would convert the new wave, the wave of Western-educated folk whom he compared to a tree without roots. "A man without religion is like a tree without roots. And one day, his soul shall dry and wither like that tree." The elder hoped to save their souls, to take them to Nirvana, the place of escape. But that great task no one could accomplish without the aid of a monk who had a modern education and wide learning like Monk Tue. As for Khanh, he had a higher and more distant ideal. That was to reform Buddhism. With a band of young monks he dreamed he would enthusiastically raise the foundations of the mysterious religion that most of the ignorant monks had consists ently lowered and mixed up with the dribble of witchcraft. He believed that sooner or later he would succeed, or if not, after he achieved Nirvana his followers would continue the activities that he had initiated. His faith could not become any stronger, or any more secure. So firm and strong was it that he no longer feared reasoning and argument No ground or cause could ever shake his faith.
Now his faith was not a delusory one, but an enlightened one. Khanh's mind was always clear and orderly. He thought up a practice he could keep and follow until he achieved his goal. That program was divided into three parts. One part was to work with his hands and discipline the body. He did this because he believed that the greatest and deepest thoughts and truth itself must be extant in a healthy body and wholesome mind. The Buddha had discovered the truth only after having abandoned a religious practice that was too austere. The second part of his program was to study Buddhism in books old and new, Eastern and Western, to expand his learning, to love more the religion he had given his heart to. Thirdly, he would chant and pray so that his mind would be at peace and his soul completely abandoned the noisy and complicated earthly life.
Monk Tue put that program into effect from the moment he returned to Ham Pagoda and he vowed to follow it until he reached his goal.
But one night as he was chanting scriptures, Monk Tue looked up at the altar and suddenly his eyes became fixed on the face of the statue of the Jade Fairy. All at once a whole dim past appeared in the mind of the devout monk. In trepidation, he buried his head in his scriptures and raised his voice, while striking hard the wooden fish 2 to wipe out the images of the past. But the fresh and pleasant face, the keen eyes and deep red lips of the statue caused the monk to recall each feature as if it were drawn upon a page with big letters. The monk shut fast his eyes and recited from memory several pages of scripture, but the pretty face only became more pronounced. And finally, there flashed before him a name in Vietnamese, the name of the woman from long ago.
It was not a person from the realm of the dead returning to be with someone from the living. Rather, a person among the living appeared to one in the world of the dead, the world of religious practice!
The next day, Monk Tue meditated, prayed and contemplated, his thoughts upon the Buddha. But the devout man's mind was always on the woman, her gentle words and intimate manner.
The monk gave himself up to his flower garden, digging, turning the soil, pulling weeds without stop for one full day to exhaust his body so that his mind would no longer have the strength to think. But that night, he fell asleep and dreamed of the woman from the past
That woman became almost an obsession, appearing before him day and night like a phantom....
For an entire month he lived in that state, in that invisible prison.
Then one day, without a word, Monk Tue ran away from the temple.

Autumn 1939
Translated from the story SƯ TUỆ.



--------------------------------
1 The Vietnamese refer to three major regions in their country: North, Central and South.
2 wooden clapper in the shape of a fish struck with a gong during Buddhist prayers




Nguồn: Trang Mọt Sách - isach.info

https://www.vietmessenger.com/books/?title=monk%20tue


NN182 - "CƯỚI - đằng nhà gái..."

CƯỚI - đằng nhà gái...

Tô Tử


Nguồn: Ngày Nay số 182 - 07/10/1939, Tr. 17.

CƯỚI - đằng nhà gái...

Tô Tử


Nguồn: Ngày Nay số 182 - 07/10/1939, Tr. 17.

NN182-07/10/1939 - "Cuốn sổ tay"

Mục "Cuốn sổ tay" - Trang vẽ vui - Tranh thời sự hàng tuần của Tô Tử

Tô Tử





Nguồn: Ngày Nay số 182 - 07/10/1939, Tr. 04.



Mục "Cuốn sổ tay" - Trang vẽ vui - Tranh thời sự hàng tuần của Tô Tử

Tô Tử





Nguồn: Ngày Nay số 182 - 07/10/1939, Tr. 04.



NN181 - "Hai người bạn" - Truyện ngắn của Khái Hưng *



Mời nghe đọc tại YouTube
TỦ SÁCH TINH HOA của Thái Hoàng Phi
00:00 Hai người bạn
15:02 Tương tri



Hai người bạn

Truyện ngắn của Khái Hưng
Minh họa Ái Mỹ
Đăng trên báo Ngày Nay số 181 - 30/09/1939, Tr. 06-07.

Mời xem bản đánh máy
Mời xem bản Photocopy
(Để xem ảnh ở độ phóng đại lớn, xin nhấp chuột vào ảnh).






Nguồn: Ngày Nay số 181 - 30/09/1939, Tr. 06-07.

Mời xem bản đánh máy


Ngày Nay số 181 - 30/09/1939, Tr. 06-07.

Hai người bạn


Tôi có nhiều bạn cùng mang cái tên ấy thế mà không hiểu sao, tôi đoán ngay được là ai, khi anh Đạt đến chơi báo cho tôi biết tin Phúc đã chết. Và tôi hỏi:

- Phúc phán già, phải không?

Phúc phán già, trong đám anh em bạn học về thời tôi, còn ai không biết tiếng! Nhưng nhất nhờ về câu chuyện thù hằn mà tên anh không sao phai được trong ký ức chúng tôi, dù đã hơn hai mươi năm nay, nhiều người trong bọn chúng tôi chỉ gặp mặt anh chừng vài ba lần.

Cái thù hơn hai mươi năm! Mà kẻ thù lại chính là người bạn thân nhất của anh, anh Tảo.

Tôi quên hẳn vì sao tôi quen anh Phúc và anh Tảo. Chỉ nhớ rằng hai anh thường đến chơi chỗ chúng tôi trọ. Có lẽ hai anh ấy trước kia có học cùng trường Bảo hộ với anh tôi. Nhưng chúng tôi không khỏi lấy làm lạ rằng cũng như chúng tôi, Tảo và Phúc đều nể sợ anh tôi, đầu tuổi các anh ấy suýt soát, có lẽ hơn tuổi anh tôi.

Tảo và Phúc đều làm công trong một nhà buôn của một người Pháp. Tôi không bao giờ tò mò hỏi nhà buôn ấy là nhà nào. Nhưng đoán chừng công việc cũng không lấy gì làm bề bộn, khó khăn vì thấy anh Phúc hay nói chuyện đi hát ả đào và anh Tảo còn đủ thời giờ trông coi giúp việc sổ sách cho cửa hàng thịt bò của một nguời bà con.

Nhờ cái công việc phụ ấy của anh Tảo chúng tôi mua được thịt bò giá rẻ. Hôm nào anh Tảo cũng chọn cho miếng thịt ngon nhất, còn xương nấu xúp thì anh cho rất hậu tuy mỗi hôm trong sổ chúng tôi chỉ biên có một hào. Mãi sau này tôi mới biết cửa hàng thịt bò là của người bà con anh Tảo, chứ ngày xưa tôi vẫn yên trí rằng chính anh Tảo là chủ. Không phải vì tháng tháng thấy anh Tảo đến thu tiền sổ, mà vì nhìn thân hình béo tốt, lực lưỡng, ngắm cái mặt hồng hào đầy đặn của anh, tôi không thể gán cho một nghề khác là nghề bán thịt bò được.

Hơn một năm gần đây, một hôm tôi đã lại gặp anh. Tôi thấy anh không thay đổi chút nào. Vẫn cái tầm vóc to béo, vẫn cái mặt đỏ gay như quả lựu rám nắng hồng, da căng thẳng và bóng loáng, trong đó hai con mắt xếch và một mi long lanh đưa đi đưa lại rất nhanh và cái miệng rộng luôn luôn mở ra hoặc để nói hay để cười. Tất cả cái hình ảnh rất quen, rất thân mật thời xưa còn giữ được nguyên vẹn. Nguyên vẹn, cả cử chỉ và ngôn ngữ.

Chợt thấy tôi anh cười ha hả, vui mừng đến nắm lấy tay tôi mà nói, nói không ngừng như không cần tôi đáp lại:

- Lâu lắm mới lại gặp cậu. Thế nào cậu có được mạnh không? Nghe nói bây giờ cậu viết văn, phải không?

Thì ra cái thời gian ngoài hai mươi năm anh Tảo không thèm kể vào đâu: anh vẫn coi tôi là một “cậu” em bé mặc quần ngắn cắp sách đi nhà trường. Cả tác phẩm của tôi, anh cũng không cần đọc: nghe người ta đồn là đủ rồi. Những lời nói bô bô của anh làm tôi hơi ngượng, vì lúc ấy chúng tôi đương ở giữa một nơi hội họp có tới gần nghìn người. Nhưng dù bao nhiêu con mắt tò mò nhìn chúng tôi, dù tôi muốn bỏ chạy biến đi nơi khác, tôi vẫn không thể rời được người bạn xưa: mắt tôi như dán vào cái mặt đỏ mà bao giờ tôi cũng đoán thấy đầy thành thực, đầy thẳng thắn, đầy khảng khái, cái mặt của Quan Vân Trường nếu có bộ râu dài.

Sự thực, tôi mới biết hai tính nết của con người kỳ dị ấy. Là tính vui vẻ, dễ dãi và tính nóng nảy, giận dữ.

Cái tính nết thứ nhất đã biểu lộ ra rõ rệt trong một buổi ăn mà chúng tôi mời anh Tảo đến dự. Hôm ấy anh bán thịt bò cho chúng tôi bằng một giá rất rẻ, có thể nói bán một, cho một.

Rồi buổi chiều mới gần năm giờ anh đã đến và chẳng nói chẳng rằng, anh cởi áo dài ra, bỏ khăn xếp vứt xuống bàn. Đoạn anh chạy thẳng vào bếp. Mãi sau chúng tôi mới biết anh đi làm các món ăn, vì anh thạo về khoa nấu nướng. Bữa cơm ấy chúng tôi ăn ngon lắm, một phần nhờ về các món nấu khéo nhưng nhất là vì cái tính dễ dãi của anh Tảo đã làm cho chúng tôi cảm động và sung sướng.

Tính nóng nảy của anh thì ai cùng phải ghê sợ. Một lần tôi được mục kích anh đánh người kéo xe và tôi đã phải rùng mình. Anh mặc cả năm xu, người xe bằng lòng, nhưng khi đến nơi lại giữ giọng vòi vĩnh đòi bảy xu. Anh Tảo mặt đã đỏ càng đỏ thêm. Mắt anh đã xếch càng xếch quá. Hai hàm răng anh nghiến lại. Rồi anh nắm tay quai mạnh một cái. Người xe ngã khuỵu và gục đầu vào ngực. Tức thì anh Tảo như bừng tỉnh cơn mê, cúi xuống đỡ người phu xe dạy, xoa vuốt nắn bóp cho tới khi người ấy hoàn hồn. Rồi anh ấn hai hào vào bàn tay người ấy và giục: “Đi, đi ngay không lại khổ bây giờ!”

Còn người bạn thân của anh? Còn anh Phúc?

Đem so sánh với anh, thì đó thực là một cái trái ngược, trái ngược từ hình thể cho chí tinh thần.

Về hình thể, nếu Tảo là ông ác thì Phúc là ông thiện. Một người mặt đỏ như lúc nào cũng say rượu, một người mặt tái như mắc bệnh thiếu máu. Trong gương mặt nhợt nhạt ấy cái gì cũng chậm chạp, lười biếng: hai con mắt lim dim hấp háy như buồn ngủ; cái trán rộng và cao, yên lặng và thư thái, người ta đoán cho những tư tưởng, những ý nghĩ cũng yên lặng và thư thái, âm ỷ như lửa âm ỷ cháy trong đống trấu phủ kín tro tàn. Trên cái mặt uể oải lạnh lùng ấy chỉ có cái miệng là hoạt động, tuy hoạt động một cách cũng uể oải, lạnh lùng. Trong khi Phúc ngồi nghe chuyện, tất cả mắt trán, tai anh như để ở đâu đâu. Duy có cái miệng là tỏ rằng anh đương chú ý đến câu chuyện: vì luôn luôn nó nhếch ra, nó mủm mỉm, nó hơi hé để hàm răng không đều và trắng bệch.

Chính nhờ về cái miệng có duyên ấy mà Phúc đã được anh em tặng cho cái biệt hiệu “phán già” ngay từ thời anh còn theo học năm thứ nhất tại trường Bảo hộ. Người ta cho anh nói khéo như một ông phán già.

Sự thực, những câu trả lời đúng chỗ của anh rất nhanh, rất ngắn, nhưng rất ngộ nghĩnh rất buồn cười có khi rất chua chát nữa. Nhờ thế mà anh đã khét tiếng ở các nhà cô đào và ai ai cũng phải gờm, phải sợ anh.

Nhưng cái miệng anh không những chỉ có tài châm chọc, nó lại có cả tài kể chuyện.

Tôi yêu anh, thích anh cũng vì cái tài ấy. Những câu chuyện cổ tích, hay tiếu lâm cũ rích mà ai ai cũng đã nghe thuật đi thuật lại hằng chục lần, những câu chuyện ấy ở miệng anh kể lại, vẫn làm cho mọi người phá lên cười vui sướng. Hình như anh Phúc đã nhận được hết cả những bí thuật của khoa kể chuyện. Chỉ hơi lên giọng, xuống giọng, chỉ ngừng lại một vài giây, anh cũng đủ làm tôn giá trị những ý tưởng tầm thường và ở người khác, có lẽ nhạt nhẽo nữa.

Tôi mê nhất những chuyện chiếu bóng của anh. Anh kể thong thả, từ từ, khiến người nghe như trông thấy đương lần ra trên màn bạc, như được ngắm các nhân vật cử động, nói cười, tuy thời ấy chưa có chiếu bóng nói. Những chuyện từng hồi, anh cũng kể từng hồi. Tới chỗ nghỉ, nghĩa là chỗ khiến người ta hồi hộp, sợ hãi, mong ngóng đoạn tiếp, anh ngừng lại hoặc để đánh diêm hút thuốc lá, hoặc để nằm im một lúc lâu như đã ngủ. Anh chỉ kể chuyện ban đêm, những đêm anh ở lại ngủ cùng giương với chúng tôi.

Ngoài cái thú kể chuyện, anh Phúc còn có cái thú làm thơ. Thơ anh tôi không nhớ có hay không, nhưng hình như buồn lắm và ác lắm. Anh Phúc ưa những tư tưởng chán đời và trào phúng. Nghe đâu nhiều lần anh đã xướng họa với thi sĩ Tản Đà trong những tiệc rượu say sưa. Tôi thì tôi không phục tài làm thơ của anh bằng cái tài thuộc thơ người khác. Thơ Xuân Hương, thơ Yên Đổ, thơ của khắp các thi sĩ cổ, kim, anh đọc vanh vách, không dắp một câu, mà anh đọc với cái giọng trầm trầm rất dễ yêu.



Người ta nói nhờ về cái tài kể chuyện và cái điệu thơ sầu êm ái, Phúc đã chiếm được nhiều trái tim lãng mạn đa tình, đa tứ. Mà chính Phúc cũng tự phụ khoe khoang rằng chưa hề mất tiền cho tình nhân cô đầu bao giờ. Có lẽ anh không khoác lác đâu, vì chính trong bọn chúng tôi, ít người đã thoát khỏi sức hút của cái duyên thầm kín ấy.

Và tôi đoán chưa chắc cái duyên thầm kín đã không giúp một phần lớn trong sự đắc thắng trên đường đời của Phúc: Tay trắng Phúc đã trở nên có bạc vạn, làm chủ hai ba tòa nhà ở Hà thành. Đó không phải là một viên thư ký nhà buôn cần cù như Tảo. Vì thế, để Tảo mài đũng quần trên ghế làm công, anh bỏ ra kinh doanh các việc to tát và nguy hiểm. Ngày nay Tảo vẫn còn làm công, và nghe chừng cũng để ra được cái vốn dăm bảy nghìn.

Cái chi của hai người bạn cũng như cái tài của họ cách nhau là thế, một đằng nghìn, một đằng vạn. Mà trí thức và tính tình họ còn cách nhau xa hơn nữa. Chúng tôi vẫn không hiểu tại sao hai người lại thân nhau được, lại yêu nhau được. Tôi đoán chừng, nhưng đó chỉ là đoán phỏng, hai người hợp nhau ở chỗ cùng tôn trọng luân lý Á Đông. Thực vậy tình bằng hữu của họ giống như tình bằng hữu của Lưu, Quan, Trương. Họ săn sóc đến nhau, coi gia quyến bạn như gia quyến mình. Một hôm lại chơi hai người - họ thuê nhà cùng ở với nhau - tôi đã cảm động ngắm họ thu xếp hành lý cho con gái một người bạn ở trọ nhà họ, tới hè về Nam Định với cha mẹ. Họ không quên một vật nhỏ, dặn đi dặn lại mãi những điều thông thường mà người con gái mười lăm tuổi kia hẳn phải biết.

Nhưng hai người bạn ấy bỗng giận nhau, thù nhau. Còn ai hiểu tại sao. Chúng tôi cũng không biết họ giận nhau bao giờ. Một hôm gặp Phúc tôi hỏi thăm tin tức của Tảo. Phúc lạnh lùng đáp: “Không biết”. Nhưng Tảo thì thật thà và sôi nổi hơn. Tôi vừa đọc tới tên Phúc, anh đã xua tay gạt liền: “Cậu đừng nói đến thằng ấy với tôi nữa. Tôi đã thề không nhìn mặt nó!”

Sự thù ghét đến thế ư? Và chắc hẳn nó có một nguyên nhân sâu xa, quan hệ. Trong hơn hai mươi năm nay những người quen biết Tảo và Phúc gặp nhau thường bàn tán về cái thù gần góc thế kỷ ấy. Họ nêu ra nhiều thuyết lắm. Họ dựng thành hẳn từng thiên tiểu thuyết. Có kẻ cho rằng vì tình, có kẻ đoán rằng vì luân lý. Lại cỏ kẻ tin chắc rằng vì chính trị. Nhưng sự thực vẫn không ai biết. Sự thực vẫn chôn sâu trong óc trong tim hai người bạn xưa đã trở nên hai cừu địch trứ danh.

Có điều này quân tử trong cái thù kinh niên của hai người. Là họ không từng nói xấu nhau một câu. Họ chỉ yên lặng ghét nhau, yên lặng khinh nhau, yên lặng tránh nhau. Gặp nhau ngoài phố và không kịp lảng, thế nào một người cũng vào một cửa hàng vờ mua thức gì để chờ cho người kia đi qua. Nếu không có cửa hàng thì họ gõ cửa vào chơi liều một nhà không quen biết.

Lại điều này nữa, cái thù của hai người không tiến mà cũng không lui. Trong bao năm lúc nào cùng thản nhiên, thoáng qua, nhưng sự thực, chúng tôi biết, nó vẫn nung đốt hai tâm hồn khổ sở.

Cách đây ba bốn tháng, Đạt gặp Tảo. Và chính Tảo báo cho Đạt biết cái tin buồn: Phúc vừa chết độ mười hôm. Tảo tiếp:

- Nghĩa tử là nghĩa tận, cậu ạ. Tôi cũng có mang vàng hương đến viếng nó. Nhưng giữ lời thề, tôi không nhìn mặt nó, tôi không nhìn cả cái áo quan đựng nó nữa.

Đạt ngần ngừ nói:

- Câu chuyện thù hằn của hai anh, lâu nay tôi không dám hỏi đến, sợ ở trong có điều bí mật phạm tới danh dự hai anh. Nhưng nay anh Phúc đã từ trần rồi thì anh có thể cho tôi biết cái duyên cớ đã khiến hai anh giận ghét nhau không?

Anh Tảo ngẫm nghĩ một lát rồi trả lời:

- Được, nay nó chết rồi thì tôi có thể kể lại đầu đuôi câu chuyện với cậu lắm. Hôm ấy tôi và nó đương ngồi ở phòng giấy thì chủ vào đưa cho nó một tập giấy dầy và bảo nó: “Anh làm việc này, Tuyên làm việc này, còn thừa bao nhiêu việc khác giao tất cả cho Tảo”. Cậu có biết nó trả lòi thế nào vói chủ không? Nó nói gọn thon lỏn: “Mais monsieur, je suis sur que Tảo en est incapable”. 1 Đấy câu Pháp văn của nó đấy, tôi không thêm, không bớt một chữ. Cậu tính có điếng anh em không? Hót chủ rằng mình “incapable” mà lại hót chủ ngay trước mặt mình. Lúc bấy giờ tôi đương bận viết bức thư về thăm thầy tôi ốm. (Chừng Tảo cho rằng đó là một bổn phận thiêng liêng nên càng giận bạn). Tôi liền gấp tờ giấy lại, đứng phắt lên nói với chủ: “Con fiez moi toutes ces affaires et vous verrez dans une heure si je suis capble ou non”2. Đó cũng là, theo lời Tảo, câu đáp nguyên văn của anh trong khi anh tức giận.

Thế là từ hôm ấy, từ giờ ấy, từ phút ấy, hai người bạn không nói với nhau một lời, không nhìn tới mặt nhau nữa.

Nghe Đạt thuật xong chuyện, tôi kinh hoảng bảo anh:

- Trời ơi! Nếu quả thế thì hai người đã giận oan nhau trong gần một phần tư thế kỷ nay rồi. Lỗi chỉ ở câu tiếng Pháp. Vì tôi chắc không có lý gì anh Phúc lại hót chủ để phản bạn ngay trước mặt bạn. Và câu Pháp văn của anh chỉ có nghĩa: “Thưa ông, nếu ông giao tất cả công việc cho Tảo thì Tảo nó không thể làm xuể được đâu”. Sự thực. Phúc chỉ có lòng tốt bạn.

Đạt cười đáp:

- Ừ, nhưng sao Phúc cũng giận, cũng thù Tảo?

- Lại cũng vì câu trả lời tiếng Pháp của Tảo. Phúc cho là Tảo nói xược mình, khinh bỉ mình ở trước mặt một người Pháp. Thế rồi hai người chôn sâu trong lòng những điều uất ức, không đem ra phân trần, bày tỏ với ai một người vì tính nết thâm trầm, một người vì tâm hồn khảng khái.

Đạt mỉm cười suy nghĩ rồi kết luận bằng một câu triết lý:

- Biết đâu những thù hằn sâu xa, to tát của người ta lại khơng có toàn những nguyên nhân nông nổi, vô lý như thế cả.

Khái Hưng
--------------------------------
1 Nhưng thưa ông tôi chắc Tảo không làm nổi đâu.
2 Ông cứ giao các việc cho tôi, trong một giờ ông sẽ biết tôi làm nổi hay không.

Rút từ tập truyện Hạnh
Nxb Đời nay, Hà Nội, 1938.




Nguồn: https://www.vietmessenger.com/books/?title=hanh&page=2





Mời nghe đọc tại YouTube
TỦ SÁCH TINH HOA của Thái Hoàng Phi
00:00 Hai người bạn
15:02 Tương tri



Hai người bạn

Truyện ngắn của Khái Hưng
Minh họa Ái Mỹ
Đăng trên báo Ngày Nay số 181 - 30/09/1939, Tr. 06-07.

Mời xem bản đánh máy
Mời xem bản Photocopy
(Để xem ảnh ở độ phóng đại lớn, xin nhấp chuột vào ảnh).






Nguồn: Ngày Nay số 181 - 30/09/1939, Tr. 06-07.

Mời xem bản đánh máy


Ngày Nay số 181 - 30/09/1939, Tr. 06-07.

Hai người bạn


Tôi có nhiều bạn cùng mang cái tên ấy thế mà không hiểu sao, tôi đoán ngay được là ai, khi anh Đạt đến chơi báo cho tôi biết tin Phúc đã chết. Và tôi hỏi:

- Phúc phán già, phải không?

Phúc phán già, trong đám anh em bạn học về thời tôi, còn ai không biết tiếng! Nhưng nhất nhờ về câu chuyện thù hằn mà tên anh không sao phai được trong ký ức chúng tôi, dù đã hơn hai mươi năm nay, nhiều người trong bọn chúng tôi chỉ gặp mặt anh chừng vài ba lần.

Cái thù hơn hai mươi năm! Mà kẻ thù lại chính là người bạn thân nhất của anh, anh Tảo.

Tôi quên hẳn vì sao tôi quen anh Phúc và anh Tảo. Chỉ nhớ rằng hai anh thường đến chơi chỗ chúng tôi trọ. Có lẽ hai anh ấy trước kia có học cùng trường Bảo hộ với anh tôi. Nhưng chúng tôi không khỏi lấy làm lạ rằng cũng như chúng tôi, Tảo và Phúc đều nể sợ anh tôi, đầu tuổi các anh ấy suýt soát, có lẽ hơn tuổi anh tôi.

Tảo và Phúc đều làm công trong một nhà buôn của một người Pháp. Tôi không bao giờ tò mò hỏi nhà buôn ấy là nhà nào. Nhưng đoán chừng công việc cũng không lấy gì làm bề bộn, khó khăn vì thấy anh Phúc hay nói chuyện đi hát ả đào và anh Tảo còn đủ thời giờ trông coi giúp việc sổ sách cho cửa hàng thịt bò của một nguời bà con.

Nhờ cái công việc phụ ấy của anh Tảo chúng tôi mua được thịt bò giá rẻ. Hôm nào anh Tảo cũng chọn cho miếng thịt ngon nhất, còn xương nấu xúp thì anh cho rất hậu tuy mỗi hôm trong sổ chúng tôi chỉ biên có một hào. Mãi sau này tôi mới biết cửa hàng thịt bò là của người bà con anh Tảo, chứ ngày xưa tôi vẫn yên trí rằng chính anh Tảo là chủ. Không phải vì tháng tháng thấy anh Tảo đến thu tiền sổ, mà vì nhìn thân hình béo tốt, lực lưỡng, ngắm cái mặt hồng hào đầy đặn của anh, tôi không thể gán cho một nghề khác là nghề bán thịt bò được.

Hơn một năm gần đây, một hôm tôi đã lại gặp anh. Tôi thấy anh không thay đổi chút nào. Vẫn cái tầm vóc to béo, vẫn cái mặt đỏ gay như quả lựu rám nắng hồng, da căng thẳng và bóng loáng, trong đó hai con mắt xếch và một mi long lanh đưa đi đưa lại rất nhanh và cái miệng rộng luôn luôn mở ra hoặc để nói hay để cười. Tất cả cái hình ảnh rất quen, rất thân mật thời xưa còn giữ được nguyên vẹn. Nguyên vẹn, cả cử chỉ và ngôn ngữ.

Chợt thấy tôi anh cười ha hả, vui mừng đến nắm lấy tay tôi mà nói, nói không ngừng như không cần tôi đáp lại:

- Lâu lắm mới lại gặp cậu. Thế nào cậu có được mạnh không? Nghe nói bây giờ cậu viết văn, phải không?

Thì ra cái thời gian ngoài hai mươi năm anh Tảo không thèm kể vào đâu: anh vẫn coi tôi là một “cậu” em bé mặc quần ngắn cắp sách đi nhà trường. Cả tác phẩm của tôi, anh cũng không cần đọc: nghe người ta đồn là đủ rồi. Những lời nói bô bô của anh làm tôi hơi ngượng, vì lúc ấy chúng tôi đương ở giữa một nơi hội họp có tới gần nghìn người. Nhưng dù bao nhiêu con mắt tò mò nhìn chúng tôi, dù tôi muốn bỏ chạy biến đi nơi khác, tôi vẫn không thể rời được người bạn xưa: mắt tôi như dán vào cái mặt đỏ mà bao giờ tôi cũng đoán thấy đầy thành thực, đầy thẳng thắn, đầy khảng khái, cái mặt của Quan Vân Trường nếu có bộ râu dài.

Sự thực, tôi mới biết hai tính nết của con người kỳ dị ấy. Là tính vui vẻ, dễ dãi và tính nóng nảy, giận dữ.

Cái tính nết thứ nhất đã biểu lộ ra rõ rệt trong một buổi ăn mà chúng tôi mời anh Tảo đến dự. Hôm ấy anh bán thịt bò cho chúng tôi bằng một giá rất rẻ, có thể nói bán một, cho một.

Rồi buổi chiều mới gần năm giờ anh đã đến và chẳng nói chẳng rằng, anh cởi áo dài ra, bỏ khăn xếp vứt xuống bàn. Đoạn anh chạy thẳng vào bếp. Mãi sau chúng tôi mới biết anh đi làm các món ăn, vì anh thạo về khoa nấu nướng. Bữa cơm ấy chúng tôi ăn ngon lắm, một phần nhờ về các món nấu khéo nhưng nhất là vì cái tính dễ dãi của anh Tảo đã làm cho chúng tôi cảm động và sung sướng.

Tính nóng nảy của anh thì ai cùng phải ghê sợ. Một lần tôi được mục kích anh đánh người kéo xe và tôi đã phải rùng mình. Anh mặc cả năm xu, người xe bằng lòng, nhưng khi đến nơi lại giữ giọng vòi vĩnh đòi bảy xu. Anh Tảo mặt đã đỏ càng đỏ thêm. Mắt anh đã xếch càng xếch quá. Hai hàm răng anh nghiến lại. Rồi anh nắm tay quai mạnh một cái. Người xe ngã khuỵu và gục đầu vào ngực. Tức thì anh Tảo như bừng tỉnh cơn mê, cúi xuống đỡ người phu xe dạy, xoa vuốt nắn bóp cho tới khi người ấy hoàn hồn. Rồi anh ấn hai hào vào bàn tay người ấy và giục: “Đi, đi ngay không lại khổ bây giờ!”

Còn người bạn thân của anh? Còn anh Phúc?

Đem so sánh với anh, thì đó thực là một cái trái ngược, trái ngược từ hình thể cho chí tinh thần.

Về hình thể, nếu Tảo là ông ác thì Phúc là ông thiện. Một người mặt đỏ như lúc nào cũng say rượu, một người mặt tái như mắc bệnh thiếu máu. Trong gương mặt nhợt nhạt ấy cái gì cũng chậm chạp, lười biếng: hai con mắt lim dim hấp háy như buồn ngủ; cái trán rộng và cao, yên lặng và thư thái, người ta đoán cho những tư tưởng, những ý nghĩ cũng yên lặng và thư thái, âm ỷ như lửa âm ỷ cháy trong đống trấu phủ kín tro tàn. Trên cái mặt uể oải lạnh lùng ấy chỉ có cái miệng là hoạt động, tuy hoạt động một cách cũng uể oải, lạnh lùng. Trong khi Phúc ngồi nghe chuyện, tất cả mắt trán, tai anh như để ở đâu đâu. Duy có cái miệng là tỏ rằng anh đương chú ý đến câu chuyện: vì luôn luôn nó nhếch ra, nó mủm mỉm, nó hơi hé để hàm răng không đều và trắng bệch.

Chính nhờ về cái miệng có duyên ấy mà Phúc đã được anh em tặng cho cái biệt hiệu “phán già” ngay từ thời anh còn theo học năm thứ nhất tại trường Bảo hộ. Người ta cho anh nói khéo như một ông phán già.

Sự thực, những câu trả lời đúng chỗ của anh rất nhanh, rất ngắn, nhưng rất ngộ nghĩnh rất buồn cười có khi rất chua chát nữa. Nhờ thế mà anh đã khét tiếng ở các nhà cô đào và ai ai cũng phải gờm, phải sợ anh.

Nhưng cái miệng anh không những chỉ có tài châm chọc, nó lại có cả tài kể chuyện.

Tôi yêu anh, thích anh cũng vì cái tài ấy. Những câu chuyện cổ tích, hay tiếu lâm cũ rích mà ai ai cũng đã nghe thuật đi thuật lại hằng chục lần, những câu chuyện ấy ở miệng anh kể lại, vẫn làm cho mọi người phá lên cười vui sướng. Hình như anh Phúc đã nhận được hết cả những bí thuật của khoa kể chuyện. Chỉ hơi lên giọng, xuống giọng, chỉ ngừng lại một vài giây, anh cũng đủ làm tôn giá trị những ý tưởng tầm thường và ở người khác, có lẽ nhạt nhẽo nữa.

Tôi mê nhất những chuyện chiếu bóng của anh. Anh kể thong thả, từ từ, khiến người nghe như trông thấy đương lần ra trên màn bạc, như được ngắm các nhân vật cử động, nói cười, tuy thời ấy chưa có chiếu bóng nói. Những chuyện từng hồi, anh cũng kể từng hồi. Tới chỗ nghỉ, nghĩa là chỗ khiến người ta hồi hộp, sợ hãi, mong ngóng đoạn tiếp, anh ngừng lại hoặc để đánh diêm hút thuốc lá, hoặc để nằm im một lúc lâu như đã ngủ. Anh chỉ kể chuyện ban đêm, những đêm anh ở lại ngủ cùng giương với chúng tôi.

Ngoài cái thú kể chuyện, anh Phúc còn có cái thú làm thơ. Thơ anh tôi không nhớ có hay không, nhưng hình như buồn lắm và ác lắm. Anh Phúc ưa những tư tưởng chán đời và trào phúng. Nghe đâu nhiều lần anh đã xướng họa với thi sĩ Tản Đà trong những tiệc rượu say sưa. Tôi thì tôi không phục tài làm thơ của anh bằng cái tài thuộc thơ người khác. Thơ Xuân Hương, thơ Yên Đổ, thơ của khắp các thi sĩ cổ, kim, anh đọc vanh vách, không dắp một câu, mà anh đọc với cái giọng trầm trầm rất dễ yêu.



Người ta nói nhờ về cái tài kể chuyện và cái điệu thơ sầu êm ái, Phúc đã chiếm được nhiều trái tim lãng mạn đa tình, đa tứ. Mà chính Phúc cũng tự phụ khoe khoang rằng chưa hề mất tiền cho tình nhân cô đầu bao giờ. Có lẽ anh không khoác lác đâu, vì chính trong bọn chúng tôi, ít người đã thoát khỏi sức hút của cái duyên thầm kín ấy.

Và tôi đoán chưa chắc cái duyên thầm kín đã không giúp một phần lớn trong sự đắc thắng trên đường đời của Phúc: Tay trắng Phúc đã trở nên có bạc vạn, làm chủ hai ba tòa nhà ở Hà thành. Đó không phải là một viên thư ký nhà buôn cần cù như Tảo. Vì thế, để Tảo mài đũng quần trên ghế làm công, anh bỏ ra kinh doanh các việc to tát và nguy hiểm. Ngày nay Tảo vẫn còn làm công, và nghe chừng cũng để ra được cái vốn dăm bảy nghìn.

Cái chi của hai người bạn cũng như cái tài của họ cách nhau là thế, một đằng nghìn, một đằng vạn. Mà trí thức và tính tình họ còn cách nhau xa hơn nữa. Chúng tôi vẫn không hiểu tại sao hai người lại thân nhau được, lại yêu nhau được. Tôi đoán chừng, nhưng đó chỉ là đoán phỏng, hai người hợp nhau ở chỗ cùng tôn trọng luân lý Á Đông. Thực vậy tình bằng hữu của họ giống như tình bằng hữu của Lưu, Quan, Trương. Họ săn sóc đến nhau, coi gia quyến bạn như gia quyến mình. Một hôm lại chơi hai người - họ thuê nhà cùng ở với nhau - tôi đã cảm động ngắm họ thu xếp hành lý cho con gái một người bạn ở trọ nhà họ, tới hè về Nam Định với cha mẹ. Họ không quên một vật nhỏ, dặn đi dặn lại mãi những điều thông thường mà người con gái mười lăm tuổi kia hẳn phải biết.

Nhưng hai người bạn ấy bỗng giận nhau, thù nhau. Còn ai hiểu tại sao. Chúng tôi cũng không biết họ giận nhau bao giờ. Một hôm gặp Phúc tôi hỏi thăm tin tức của Tảo. Phúc lạnh lùng đáp: “Không biết”. Nhưng Tảo thì thật thà và sôi nổi hơn. Tôi vừa đọc tới tên Phúc, anh đã xua tay gạt liền: “Cậu đừng nói đến thằng ấy với tôi nữa. Tôi đã thề không nhìn mặt nó!”

Sự thù ghét đến thế ư? Và chắc hẳn nó có một nguyên nhân sâu xa, quan hệ. Trong hơn hai mươi năm nay những người quen biết Tảo và Phúc gặp nhau thường bàn tán về cái thù gần góc thế kỷ ấy. Họ nêu ra nhiều thuyết lắm. Họ dựng thành hẳn từng thiên tiểu thuyết. Có kẻ cho rằng vì tình, có kẻ đoán rằng vì luân lý. Lại cỏ kẻ tin chắc rằng vì chính trị. Nhưng sự thực vẫn không ai biết. Sự thực vẫn chôn sâu trong óc trong tim hai người bạn xưa đã trở nên hai cừu địch trứ danh.

Có điều này quân tử trong cái thù kinh niên của hai người. Là họ không từng nói xấu nhau một câu. Họ chỉ yên lặng ghét nhau, yên lặng khinh nhau, yên lặng tránh nhau. Gặp nhau ngoài phố và không kịp lảng, thế nào một người cũng vào một cửa hàng vờ mua thức gì để chờ cho người kia đi qua. Nếu không có cửa hàng thì họ gõ cửa vào chơi liều một nhà không quen biết.

Lại điều này nữa, cái thù của hai người không tiến mà cũng không lui. Trong bao năm lúc nào cùng thản nhiên, thoáng qua, nhưng sự thực, chúng tôi biết, nó vẫn nung đốt hai tâm hồn khổ sở.

Cách đây ba bốn tháng, Đạt gặp Tảo. Và chính Tảo báo cho Đạt biết cái tin buồn: Phúc vừa chết độ mười hôm. Tảo tiếp:

- Nghĩa tử là nghĩa tận, cậu ạ. Tôi cũng có mang vàng hương đến viếng nó. Nhưng giữ lời thề, tôi không nhìn mặt nó, tôi không nhìn cả cái áo quan đựng nó nữa.

Đạt ngần ngừ nói:

- Câu chuyện thù hằn của hai anh, lâu nay tôi không dám hỏi đến, sợ ở trong có điều bí mật phạm tới danh dự hai anh. Nhưng nay anh Phúc đã từ trần rồi thì anh có thể cho tôi biết cái duyên cớ đã khiến hai anh giận ghét nhau không?

Anh Tảo ngẫm nghĩ một lát rồi trả lời:

- Được, nay nó chết rồi thì tôi có thể kể lại đầu đuôi câu chuyện với cậu lắm. Hôm ấy tôi và nó đương ngồi ở phòng giấy thì chủ vào đưa cho nó một tập giấy dầy và bảo nó: “Anh làm việc này, Tuyên làm việc này, còn thừa bao nhiêu việc khác giao tất cả cho Tảo”. Cậu có biết nó trả lòi thế nào vói chủ không? Nó nói gọn thon lỏn: “Mais monsieur, je suis sur que Tảo en est incapable”. 1 Đấy câu Pháp văn của nó đấy, tôi không thêm, không bớt một chữ. Cậu tính có điếng anh em không? Hót chủ rằng mình “incapable” mà lại hót chủ ngay trước mặt mình. Lúc bấy giờ tôi đương bận viết bức thư về thăm thầy tôi ốm. (Chừng Tảo cho rằng đó là một bổn phận thiêng liêng nên càng giận bạn). Tôi liền gấp tờ giấy lại, đứng phắt lên nói với chủ: “Con fiez moi toutes ces affaires et vous verrez dans une heure si je suis capble ou non”2. Đó cũng là, theo lời Tảo, câu đáp nguyên văn của anh trong khi anh tức giận.

Thế là từ hôm ấy, từ giờ ấy, từ phút ấy, hai người bạn không nói với nhau một lời, không nhìn tới mặt nhau nữa.

Nghe Đạt thuật xong chuyện, tôi kinh hoảng bảo anh:

- Trời ơi! Nếu quả thế thì hai người đã giận oan nhau trong gần một phần tư thế kỷ nay rồi. Lỗi chỉ ở câu tiếng Pháp. Vì tôi chắc không có lý gì anh Phúc lại hót chủ để phản bạn ngay trước mặt bạn. Và câu Pháp văn của anh chỉ có nghĩa: “Thưa ông, nếu ông giao tất cả công việc cho Tảo thì Tảo nó không thể làm xuể được đâu”. Sự thực. Phúc chỉ có lòng tốt bạn.

Đạt cười đáp:

- Ừ, nhưng sao Phúc cũng giận, cũng thù Tảo?

- Lại cũng vì câu trả lời tiếng Pháp của Tảo. Phúc cho là Tảo nói xược mình, khinh bỉ mình ở trước mặt một người Pháp. Thế rồi hai người chôn sâu trong lòng những điều uất ức, không đem ra phân trần, bày tỏ với ai một người vì tính nết thâm trầm, một người vì tâm hồn khảng khái.

Đạt mỉm cười suy nghĩ rồi kết luận bằng một câu triết lý:

- Biết đâu những thù hằn sâu xa, to tát của người ta lại khơng có toàn những nguyên nhân nông nổi, vô lý như thế cả.

Khái Hưng
--------------------------------
1 Nhưng thưa ông tôi chắc Tảo không làm nổi đâu.
2 Ông cứ giao các việc cho tôi, trong một giờ ông sẽ biết tôi làm nổi hay không.

Rút từ tập truyện Hạnh
Nxb Đời nay, Hà Nội, 1938.




Nguồn: https://www.vietmessenger.com/books/?title=hanh&page=2



NN181 - "Trải qua một cuộc bể râu"

Trải qua một cuộc bể râu

Tô Tử


Nguồn: Ngày Nay số 181 - 30/09/1939, Tr. 16.

Trải qua một cuộc bể râu

Tô Tử


Nguồn: Ngày Nay số 181 - 30/09/1939, Tr. 16.

NN181-30/09/1939 - "Cuốn sổ tay"

Mục "Cuốn sổ tay" - Trang vẽ vui - Tranh thời sự hàng tuần của Tô Tử

Tô Tử





Nguồn: Ngày Nay số 181 - 30/09/1939, Tr. 04.



Mục "Cuốn sổ tay" - Trang vẽ vui - Tranh thời sự hàng tuần của Tô Tử

Tô Tử





Nguồn: Ngày Nay số 181 - 30/09/1939, Tr. 04.



NN180-181 - "Một công chức" - Truyện ngắn của W. Somerset Maugham - Huyền Hà dịch

Một công chức

Truyện ngắn của W. Somerset Maugham
Huyền Hà dịch
Minh họa Ái Mỹ













HET



Nguồn: Ngày Nay số 180 - 23/09/1939, Tr. 08-09, 18.



Một công chức

Truyện ngắn của W. Somerset Maugham
Huyền Hà dịch
Minh họa Ái Mỹ













HET



Nguồn: Ngày Nay số 180 - 23/09/1939, Tr. 08-09, 18.



NN180 - "Làng báo"

Làng báo

Tô Tử





Nguồn: Ngày Nay số 180 - 23/09/1939, Tr. 16.



Làng báo

Tô Tử





Nguồn: Ngày Nay số 180 - 23/09/1939, Tr. 16.



NN180-23/09/1939 - "Cuốn sổ tay"

Mục "Cuốn sổ tay" - Trang vẽ vui - Tranh thời sự hàng tuần của Tô Tử

Tô Tử





Nguồn: Ngày Nay số 180 - 23/09/1939, Tr. 04.



Mục "Cuốn sổ tay" - Trang vẽ vui - Tranh thời sự hàng tuần của Tô Tử

Tô Tử





Nguồn: Ngày Nay số 180 - 23/09/1939, Tr. 04.



Thứ Năm, 21 tháng 6, 2018

Tô Ngọc Vân - Người đặt nền móng hội họa Việt Nam (NSND Ngô Mạnh Lân)

Tô Ngọc Vân - Người đặt nền móng hội họa Việt Nam

NSND Ngô Mạnh Lân


(ĐTTCO) - Danh họa Tô Ngọc Vân (1906-1954) là một trong “tứ kiệt” của hội họa hàng đầu của mỹ thuật hiện đại Việt Nam: nhất Trí (Nguyễn Gia Trí), nhì Vân (Tô Ngọc Vân), tam Lân (Nguyễn Tường Lân), tứ Cẩn (Trần Văn Cẩn).

Ông vừa là người mở đường, vừa là người đặt nền móng đầu tiên và góp nhiều công xây dựng tiền đồ vẻ vang của hội họa hiện đại Việt Nam thế kỷ 20.

Bậc thầy nghệ thuật tranh sơn dầu
Tốt nghiệp khóa II Trường Cao đẳng Mỹ thuật Đông Dương, lĩnh hội đầy đủ kiến thức hội họa châu Âu do các thầy Pháp truyền dạy, nhưng Tô Ngọc Vân đã sớm có ý thức tiếp thu tinh hoa khoa học sơn dầu châu Âu, vẽ theo quan niệm tạo hình truyền thống phương Đông và có nhiều ảnh hưởng đến phong cách sơn dầu của các thế hệ họa sỹ hậu sinh. Về kỹ thuật vẽ sơn dầu, Tô Ngọc Vân đã đạt đến trình độ bậc thầy.
Tô Ngọc Vân là người thầy thân thiết của tôi. Mỗi lần nhớ đến anh là nhớ dáng người nhỏ nhắn, nhanh nhẹn, tay cầm ba-toong, đầu đội mũ vải tự vẽ kiểu, và đặc biệt nhớ nụ cười tươi rói, thoải mái luôn đọng trên môi với đôi mắt chứa chan tình cảm. 25 sinh viên khóa mỹ thuật kháng chiến (năm 1946) chúng tôi luôn quấn quýt bên anh, vì anh rất dễ gần. Thầy luôn dạy chúng tôi rằng nhân dân nuôi chúng ta cơm ăn áo mặc chúng ta phải trả lại nhân dân bằng hội họa, bằng tác phẩm của mình.
Ngay từ khi còn là sinh viên, ông đã có 3 tác phẩm sơn dầu được trưng bày tại Triển lãm Mỹ thuật đầu tiên ở Sài Gòn tháng 12-1930 và được nhiều người hâm mộ về phong cách diễn tả, như “Ánh mặt trời”, “Bụi chuối ngoài nắng” và “Trời dịu”. Nhiều tác phẩm sơn dầu của ông đến nay vẫn được đánh giá là những kiệt tác của nền mỹ thuật Việt Nam.
Khi cảm thụ tranh của ông, người ta dễ dàng nhận ra âm hưởng của Gauguin (Pháp) trong bức “Lễ vật”, cũng như phảng phất ảnh hưởng của bích họa Ajanta (Ấn Độ) trên bức lụa “Quà cưới”, hay của hội họa Nhật Bản ở bức lụa “Hai em bé mục đồng”... Qua những thể nghiệm đầu tay, những tác phẩm của ông đã sớm lộ ra tính cách của một họa sĩ duy sắc: ưa thích thể chất đẹp, say sưa với ánh sáng, với những phản quang phong phú của màu sắc nồng nàn... Những nét riêng được trau dồi đã trở thành định hình cơ bản trong phong cách Tô Ngọc Vân những năm sau này.
Năm 1931 và 1932, ông gửi tranh tham gia Triển lãm Mỹ thuật tại Paris, Pháp và được tặng Huy chương Vàng với bức tranh sơn dầu “Bức thư”. Cũng năm 1932, ông được cấp Bằng danh dự Phòng triển lãm họa sĩ Pháp và được bầu là hội viên Hội họa sĩ Pháp. Từ năm 1935 đến 1939, ông được cử đi dạy họa ở trường Sisowath ở Phnom Penh, Campuchia.

Thiếu nữ bên hoa huệ.



Tại đây, ông đã sáng tác nhiều bức tranh với những đặc trưng của con người, phong cảnh của đất nước Chùa Tháp. Đặc biệt, đầu năm 1946 ông được giới thiệu vào Bắc Bộ phủ vẽ tranh và nặn tượng Bác Hồ. Ông đã sáng tác bức tranh sơn dầu “Hồ Chủ tịch làm việc tại Bắc Bộ phủ”, bức tranh chân dung sơn dầu đẹp nhất của ông sáng tác về Bác. Tháng 4-1954, vào lúc chiến trường Điện Biên Phủ ác liệt nhất, Tô Ngọc Vân đã lên đường ra mặt trận. Ông đã trực tiếp tham gia và ghi lại không khí ác liệt của chiến trường cũng như sinh hoạt thường nhật của bộ đội ta ở Điện Biên qua các tác phẩm sơn dầu như: “Giáo viên dân tộc Thái,” “Cho ngựa ăn,” “Qua đèo,” “Qua suối,” “Trú quân”…

Tác phẩm “Hai thiếu nữ và em bé” được xếp hạng Bảo vật quốc gia.



Ở Tô Ngọc Vân, hội họa Tây Âu tuy đã đi vào lý trí nhưng lại thông qua tâm hồn dân tộc, chính điều này đã làm cho tranh sơn dầu của ông có màu sắc riêng, đạt đến độ ổn định. Đương thời, họa sĩ Nguyễn Văn Tỵ đã viết: "Đi xa hơn cả vẫn là Tô Ngọc Vân, ông đạt tới trình độ sơn dầu mà ít nghệ sĩ Việt Nam nào sánh kịp và đã đi trước cả thẩm mỹ quan của công chúng".

Những kiệt tác về thiếu nữ
Đề tài thiếu nữ luôn là nguồn cảm hứng bất tận của các họa sĩ. Với người nghệ sĩ, đó không chỉ là vẻ đẹp của hình sắc mà còn là cái đẹp trong quan niệm. Đó là hình ảnh bất biến nhưng không bất định mà uyển chuyển, biến tấu kỳ diệu trong từng cây cọ, lúc mờ khi tỏ trong vô vàn sắc điệu. Với Tô Ngọc Vân cũng vậy. Vừa giảng dạy, ông vừa sáng tác những bức sơn dầu đã trở nên nổi tiếng như “Buổi trưa” (1936), “Thiếu phụ ngồi bên tranh tam đa” (1942), “Bên hoa” (1942), “Thiếu nữ bên hoa huệ” (1943), “Thiếu nữ bên hoa sen” (1944), “Hai thiếu nữ và em bé” (1944)... Tôi chỉ xin nói về 2 bức tranh tiêu biểu nhất của ông.
Trong bức tranh “Thiếu nữ bên hoa huệ”, qua bút pháp tả thực ấn tượng phương Tây với cảm quan phương Đông của Tô Ngọc Vân, người thiếu nữ mặc áo dài trắng đang nghiêng đầu một cách tự nhiên về phía lọ hoa huệ trắng, hiện ra trong dáng vẻ trữ tình, trong sáng, gợi điều gì đó vừa thanh cao, bình lặng. Với bố cục chặt chẽ, hoàn hảo, cách sử dụng màu điêu luyện, "Thiếu nữ bên hoa huệ" đã thể hiện được cái mềm mại gợi cảm ở đường cong trên đùi thiếu nữ và nhất là cách dùng dao gạt bớt lớp sơn phía trên để lộ ra lớp sơn hồng bên dưới tạo nên sắc ửng hồng trên má thiếu nữ.
Bố cục tranh được quy về hình chữ nhật, hình dáng cô gái cùng những chi tiết và màu sắc xung quanh tạo thành một hình khối giản dị, toát lên một nét buồn vương vấn, nhẹ nhàng. Tô Ngọc Vân đã rất thành công cho người xem thấy được vẻ đẹp đầy đặn, mặn mà, đằm thắm của thiếu nữ. Đặc biệt, những bông hoa huệ to, nổi bật bởi màu trắng tinh khiết như mang theo hương thơm thoang thoảng, cùng cái thanh tao, huyền diệu của loài hoa này. Toàn bộ bức tranh như thầm kể với người xem về một cô gái trong trắng, ngây thơ nhưng cũng đầy ưu tư.
Một trong những tác phẩm đẹp nhất của danh họa Tô Ngọc Vân là “Hai thiếu nữ và em bé” đã trở thành Bảo vật Quốc gia năm 2014. Trong tác phẩm tác giả đã chọn một góc ấm cúng trong ngôi nhà để hai thiếu nữ (hai chị em) có thể ngồi tâm sự. Người chị mặc áo vàng trong dáng ngồi đoan trang trên chiếc chõng tre, dáng dấp thiếu phụ toát lên từ cử chỉ hai bàn tay chắp vào nhau, nếp áo dài rủ là mềm mại. Cô em mặc áo trắng, nếp áo bối rối xô lệch theo dáng ngồi bồn chồn bất an.
Trong lòng cô đang dâng trào sóng gió tình yêu ban đầu khó nói. Cần sự khuyên bảo nơi người chị. Sự xuất hiện đứa bé trai đang ngồi nghịch dưới sàn nhà cho thấy đây là một thiếu phụ hạnh phúc với cuộc sống gia đình viên mãn. Bức mành buông lơ lửng một bên cho thấy ngoài kia là cành cây phù dung hoa trắng tinh khiết, ánh nắng phản chiếu làm đôi má hai chị em phớt hồng trên khuôn mặt trái xoan kiều mỵ. Cảnh gia đình Việt Nam xưa hiện lên trong từng chi tiết kiến trúc cảnh vật, con người. Toàn bộ bức tranh là hòa sắc vàng tươi lộng lẫy chan hòa ánh sáng thiên nhiên gần gũi.
Điều làm người ta càng trân trọng là những thiếu nữ trong tranh sơn dầu của Tô Ngọc Vân đều có vẻ đẹp dịu dàng, thuần khiết, giàu nữ tính nhưng hoàn toàn không gợi khêu chút khoái cảm nhục thể, hoặc mang dáng vẻ kiêu kỳ, mơ hồ như cách thể hiện theo khuynh hướng hiện đại (modernism) như lập thể (cubism), trừu tượng (abtraction…) của các họa sĩ cùng thời.
Họ duyên dáng, kín đáo và tế nhị, lịch sự, quý phái trong từng cử chỉ, dáng điệu khiến người xem có cảm tưởng họ sinh ra từ không khí, ánh sáng và những cánh hoa. Và dường như chung quanh họ được bao bọc bởi một không gian êm đềm, thơ mộng. Vẻ đẹp của họ là vẻ đẹp của phụ nữ Hà Nội, phụ nữ Á Ðông: Mong manh mà bền vững, bí ẩn mà quyến rũ, lúc nào cũng như đắm chìm, soi rọi vào thế giới nội tâm chính mình; ngay cả nỗi buồn thành thực, ngây thơ của họ cũng hết sức đáng yêu.
Có thể nói những tác phẩm hội họa của họa sĩ Tô Ngọc Vân để lại là những “viên gạch” đầu tiên tạo dựng nền móng vững chắc cho hội họa của dân tộc Việt Nam chúng ta phát triển sau này.

NSND Ngô Mạnh Lân
Nguồn: ĐTTCO - Thứ Năm, 21/6/2018 08:15

Tô Ngọc Vân - Người đặt nền móng hội họa Việt Nam

NSND Ngô Mạnh Lân


(ĐTTCO) - Danh họa Tô Ngọc Vân (1906-1954) là một trong “tứ kiệt” của hội họa hàng đầu của mỹ thuật hiện đại Việt Nam: nhất Trí (Nguyễn Gia Trí), nhì Vân (Tô Ngọc Vân), tam Lân (Nguyễn Tường Lân), tứ Cẩn (Trần Văn Cẩn).

Ông vừa là người mở đường, vừa là người đặt nền móng đầu tiên và góp nhiều công xây dựng tiền đồ vẻ vang của hội họa hiện đại Việt Nam thế kỷ 20.

Bậc thầy nghệ thuật tranh sơn dầu
Tốt nghiệp khóa II Trường Cao đẳng Mỹ thuật Đông Dương, lĩnh hội đầy đủ kiến thức hội họa châu Âu do các thầy Pháp truyền dạy, nhưng Tô Ngọc Vân đã sớm có ý thức tiếp thu tinh hoa khoa học sơn dầu châu Âu, vẽ theo quan niệm tạo hình truyền thống phương Đông và có nhiều ảnh hưởng đến phong cách sơn dầu của các thế hệ họa sỹ hậu sinh. Về kỹ thuật vẽ sơn dầu, Tô Ngọc Vân đã đạt đến trình độ bậc thầy.
Tô Ngọc Vân là người thầy thân thiết của tôi. Mỗi lần nhớ đến anh là nhớ dáng người nhỏ nhắn, nhanh nhẹn, tay cầm ba-toong, đầu đội mũ vải tự vẽ kiểu, và đặc biệt nhớ nụ cười tươi rói, thoải mái luôn đọng trên môi với đôi mắt chứa chan tình cảm. 25 sinh viên khóa mỹ thuật kháng chiến (năm 1946) chúng tôi luôn quấn quýt bên anh, vì anh rất dễ gần. Thầy luôn dạy chúng tôi rằng nhân dân nuôi chúng ta cơm ăn áo mặc chúng ta phải trả lại nhân dân bằng hội họa, bằng tác phẩm của mình.
Ngay từ khi còn là sinh viên, ông đã có 3 tác phẩm sơn dầu được trưng bày tại Triển lãm Mỹ thuật đầu tiên ở Sài Gòn tháng 12-1930 và được nhiều người hâm mộ về phong cách diễn tả, như “Ánh mặt trời”, “Bụi chuối ngoài nắng” và “Trời dịu”. Nhiều tác phẩm sơn dầu của ông đến nay vẫn được đánh giá là những kiệt tác của nền mỹ thuật Việt Nam.
Khi cảm thụ tranh của ông, người ta dễ dàng nhận ra âm hưởng của Gauguin (Pháp) trong bức “Lễ vật”, cũng như phảng phất ảnh hưởng của bích họa Ajanta (Ấn Độ) trên bức lụa “Quà cưới”, hay của hội họa Nhật Bản ở bức lụa “Hai em bé mục đồng”... Qua những thể nghiệm đầu tay, những tác phẩm của ông đã sớm lộ ra tính cách của một họa sĩ duy sắc: ưa thích thể chất đẹp, say sưa với ánh sáng, với những phản quang phong phú của màu sắc nồng nàn... Những nét riêng được trau dồi đã trở thành định hình cơ bản trong phong cách Tô Ngọc Vân những năm sau này.
Năm 1931 và 1932, ông gửi tranh tham gia Triển lãm Mỹ thuật tại Paris, Pháp và được tặng Huy chương Vàng với bức tranh sơn dầu “Bức thư”. Cũng năm 1932, ông được cấp Bằng danh dự Phòng triển lãm họa sĩ Pháp và được bầu là hội viên Hội họa sĩ Pháp. Từ năm 1935 đến 1939, ông được cử đi dạy họa ở trường Sisowath ở Phnom Penh, Campuchia.

Thiếu nữ bên hoa huệ.



Tại đây, ông đã sáng tác nhiều bức tranh với những đặc trưng của con người, phong cảnh của đất nước Chùa Tháp. Đặc biệt, đầu năm 1946 ông được giới thiệu vào Bắc Bộ phủ vẽ tranh và nặn tượng Bác Hồ. Ông đã sáng tác bức tranh sơn dầu “Hồ Chủ tịch làm việc tại Bắc Bộ phủ”, bức tranh chân dung sơn dầu đẹp nhất của ông sáng tác về Bác. Tháng 4-1954, vào lúc chiến trường Điện Biên Phủ ác liệt nhất, Tô Ngọc Vân đã lên đường ra mặt trận. Ông đã trực tiếp tham gia và ghi lại không khí ác liệt của chiến trường cũng như sinh hoạt thường nhật của bộ đội ta ở Điện Biên qua các tác phẩm sơn dầu như: “Giáo viên dân tộc Thái,” “Cho ngựa ăn,” “Qua đèo,” “Qua suối,” “Trú quân”…

Tác phẩm “Hai thiếu nữ và em bé” được xếp hạng Bảo vật quốc gia.



Ở Tô Ngọc Vân, hội họa Tây Âu tuy đã đi vào lý trí nhưng lại thông qua tâm hồn dân tộc, chính điều này đã làm cho tranh sơn dầu của ông có màu sắc riêng, đạt đến độ ổn định. Đương thời, họa sĩ Nguyễn Văn Tỵ đã viết: "Đi xa hơn cả vẫn là Tô Ngọc Vân, ông đạt tới trình độ sơn dầu mà ít nghệ sĩ Việt Nam nào sánh kịp và đã đi trước cả thẩm mỹ quan của công chúng".

Những kiệt tác về thiếu nữ
Đề tài thiếu nữ luôn là nguồn cảm hứng bất tận của các họa sĩ. Với người nghệ sĩ, đó không chỉ là vẻ đẹp của hình sắc mà còn là cái đẹp trong quan niệm. Đó là hình ảnh bất biến nhưng không bất định mà uyển chuyển, biến tấu kỳ diệu trong từng cây cọ, lúc mờ khi tỏ trong vô vàn sắc điệu. Với Tô Ngọc Vân cũng vậy. Vừa giảng dạy, ông vừa sáng tác những bức sơn dầu đã trở nên nổi tiếng như “Buổi trưa” (1936), “Thiếu phụ ngồi bên tranh tam đa” (1942), “Bên hoa” (1942), “Thiếu nữ bên hoa huệ” (1943), “Thiếu nữ bên hoa sen” (1944), “Hai thiếu nữ và em bé” (1944)... Tôi chỉ xin nói về 2 bức tranh tiêu biểu nhất của ông.
Trong bức tranh “Thiếu nữ bên hoa huệ”, qua bút pháp tả thực ấn tượng phương Tây với cảm quan phương Đông của Tô Ngọc Vân, người thiếu nữ mặc áo dài trắng đang nghiêng đầu một cách tự nhiên về phía lọ hoa huệ trắng, hiện ra trong dáng vẻ trữ tình, trong sáng, gợi điều gì đó vừa thanh cao, bình lặng. Với bố cục chặt chẽ, hoàn hảo, cách sử dụng màu điêu luyện, "Thiếu nữ bên hoa huệ" đã thể hiện được cái mềm mại gợi cảm ở đường cong trên đùi thiếu nữ và nhất là cách dùng dao gạt bớt lớp sơn phía trên để lộ ra lớp sơn hồng bên dưới tạo nên sắc ửng hồng trên má thiếu nữ.
Bố cục tranh được quy về hình chữ nhật, hình dáng cô gái cùng những chi tiết và màu sắc xung quanh tạo thành một hình khối giản dị, toát lên một nét buồn vương vấn, nhẹ nhàng. Tô Ngọc Vân đã rất thành công cho người xem thấy được vẻ đẹp đầy đặn, mặn mà, đằm thắm của thiếu nữ. Đặc biệt, những bông hoa huệ to, nổi bật bởi màu trắng tinh khiết như mang theo hương thơm thoang thoảng, cùng cái thanh tao, huyền diệu của loài hoa này. Toàn bộ bức tranh như thầm kể với người xem về một cô gái trong trắng, ngây thơ nhưng cũng đầy ưu tư.
Một trong những tác phẩm đẹp nhất của danh họa Tô Ngọc Vân là “Hai thiếu nữ và em bé” đã trở thành Bảo vật Quốc gia năm 2014. Trong tác phẩm tác giả đã chọn một góc ấm cúng trong ngôi nhà để hai thiếu nữ (hai chị em) có thể ngồi tâm sự. Người chị mặc áo vàng trong dáng ngồi đoan trang trên chiếc chõng tre, dáng dấp thiếu phụ toát lên từ cử chỉ hai bàn tay chắp vào nhau, nếp áo dài rủ là mềm mại. Cô em mặc áo trắng, nếp áo bối rối xô lệch theo dáng ngồi bồn chồn bất an.
Trong lòng cô đang dâng trào sóng gió tình yêu ban đầu khó nói. Cần sự khuyên bảo nơi người chị. Sự xuất hiện đứa bé trai đang ngồi nghịch dưới sàn nhà cho thấy đây là một thiếu phụ hạnh phúc với cuộc sống gia đình viên mãn. Bức mành buông lơ lửng một bên cho thấy ngoài kia là cành cây phù dung hoa trắng tinh khiết, ánh nắng phản chiếu làm đôi má hai chị em phớt hồng trên khuôn mặt trái xoan kiều mỵ. Cảnh gia đình Việt Nam xưa hiện lên trong từng chi tiết kiến trúc cảnh vật, con người. Toàn bộ bức tranh là hòa sắc vàng tươi lộng lẫy chan hòa ánh sáng thiên nhiên gần gũi.
Điều làm người ta càng trân trọng là những thiếu nữ trong tranh sơn dầu của Tô Ngọc Vân đều có vẻ đẹp dịu dàng, thuần khiết, giàu nữ tính nhưng hoàn toàn không gợi khêu chút khoái cảm nhục thể, hoặc mang dáng vẻ kiêu kỳ, mơ hồ như cách thể hiện theo khuynh hướng hiện đại (modernism) như lập thể (cubism), trừu tượng (abtraction…) của các họa sĩ cùng thời.
Họ duyên dáng, kín đáo và tế nhị, lịch sự, quý phái trong từng cử chỉ, dáng điệu khiến người xem có cảm tưởng họ sinh ra từ không khí, ánh sáng và những cánh hoa. Và dường như chung quanh họ được bao bọc bởi một không gian êm đềm, thơ mộng. Vẻ đẹp của họ là vẻ đẹp của phụ nữ Hà Nội, phụ nữ Á Ðông: Mong manh mà bền vững, bí ẩn mà quyến rũ, lúc nào cũng như đắm chìm, soi rọi vào thế giới nội tâm chính mình; ngay cả nỗi buồn thành thực, ngây thơ của họ cũng hết sức đáng yêu.
Có thể nói những tác phẩm hội họa của họa sĩ Tô Ngọc Vân để lại là những “viên gạch” đầu tiên tạo dựng nền móng vững chắc cho hội họa của dân tộc Việt Nam chúng ta phát triển sau này.

NSND Ngô Mạnh Lân
Nguồn: ĐTTCO - Thứ Năm, 21/6/2018 08:15